Qöştirnoq — matndagi iqtibos, köçirma gap, nom yoki alohida (köçma, kinoyaviy) maʼnoda qöllangan sözni ajratib körsatadigan juft tiniş belgisi. Uning qaçon qöyilişi tiniş belgilari böyiça darsda yoritilgan. Bu darsda uning şakli haqida söz boradi: özbek lotin yozuvida qaysi belgilar töğri, qaysilari xato hamda qöştirnoq qöşimçalar va boşqa tiniş belgilari bilan qanday yoziladi.
Töğri şakl: “ ” va ʼ ʼ
Özbek lotin yozuvida asosiy (taşqi) qöştirnoq sifatida oçiluvçi “ va yopiluvçi ” belgilari işlatiladi. Qöştirnoq içidagi matnda yana qöştirnoq kerak bölsa, içki qöştirnoq ʼ ʼ qöyiladi. Oçiluvçi belgi sözga çapdan, yopiluvçi belgi öngdan böşliqsiz yopişadi. “ ” şaklidagi qöştirnoq rus tilidagi va özbek kirill yozuvidagi matnlardan taniş, şu sababli lotin yozuvida ham köpinça xato qöyiladi.
“Sozlamalar” bölimiga öting. Abdulla Qodiriyning “Ötkan kunlar” romani. Ustoz dedi: “Ertaga ʼAlpomişʼ dostonini öqiymiz”.
| Belgi | Unicode kodi | Baho |
|---|---|---|
| “ ” | U+201C, U+201D | töğri: taşqi qöştirnoq |
| ʼ ʼ | U+2018, U+2019 | töğri, lekin faqat içki qöştirnoq sifatida |
| “ ” | U+00AB, U+00BB | lotin yozuvida xato (rus matni va özbek kirill yozuvida qöllanadi) |
| “ “ | U+201E, U+201C | xato |
| " " | U+0022 | matnda xato; faqat dastur kodida qoladi |
| ʼ ʼ va ʼ | U+0027, U+0060 | xato |
Qöştirnoqni ʻ va ʼ belgilari bilan adaştirmang
Içki qöştirnoq ʼ ʼ körinişidan ö, ğ harflaridagi ʻ (U+02BB) belgisiga va tutuq belgisi ʼ (U+02BC) ga juda öxşaydi, ammo bular boşqa-boşqa belgilar. ʻ va ʼ — sözning bir qismi, qöştirnoq esa tiniş belgisi, dasturlar uni söz çegarasi deb hisoblaydi. Şuning uçun ʻ örniga qöştirnoq bilan terilgan söz qidiruvda topilmasligi yoki satr oxirida bölinib ketişi mumkin. Teskari xato — qöştirnoq örniga ʻ yoki ʼ qöyiş ham uçraydi. Batafsil — apostroflar haqidagi darsda.
Töğri: özbek, ğişt, maʼlumot, “Navröz” bayrami. Xato: özbek, ğişt, maʼlumot, ʻNavrözʼ bayrami.
Qöştirnoqdan keyingi qöşimça
Qöştirnoq içidagi nom turlanganda, qöşimça yopiluvçi qöştirnoqdan keyin böşliqsiz qöşiladi. Qöşimçani qöştirnoq içiga kiritiş xato, çunki bunda nomning özi özgaradi. Yöriqnoma va interfeys matnlarida nomni turlamasdan, izohlovçi söz (tugma, bölim, ilova, roman) qöşib, qöşimçani unga qöşiş qulayroq: “Saqlaş” tugmasini bosing.
| Töğri | Xato | Yaxşiroq |
|---|---|---|
| “Ötkan kunlar”ni öqidim | “Ötkan kunlarni” öqidim | “Ötkan kunlar” romanini öqidim |
| “Saqlaş”ni bosing | “Saqlaş” ni bosing | “Saqlaş” tugmasini bosing |
| “Davlat tili haqida”gi qonun | “Davlat tili haqidagi” qonun | şunday yoziladi: bu barqaror şakl |
Qöştirnoq va boşqa tiniş belgilari
Butun gapga tegişli nuqta, vergul, nuqtali vergul va ikki nuqta yopiluvçi qöştirnoqdan keyin qöyiladi. Iqtibos yoki nomning öziga tegişli söroq, undov belgisi va köp nuqta qöştirnoq içida qoladi. Içki va taşqi qöştirnoq oxirida yonma-yon kelsa, ikkalasi ham yoziladi: ʼ”.
Siz “Ikki eşik orasi”ni öqiganmisiz? Maqola “Til — millat közgusi!” deb nomlangan. Sarlavha: “Qodiriyning ʼMehrobdan çayonʼ romani haqida”.
Qöştirnoqni qanday teriş va matnni tekşiriş
Windows tizimida raqamlar klaviaturasida: Alt+0147 (“), Alt+0148 (”), Alt+0145 (ʼ), Alt+0146 (ʼ). macOS tizimida: Option+[ va Option+Şift+[ “ ” belgilarini, Option+] va Option+Şift+] ʼ ʼ belgilarini beradi. Matn muharririda avtomatik almaştiriş sozlamasini tekşiring: til sozlamasiga qarab u “ ” yoki “ “ qöyib yuborişi mumkin. Dastur kodi, özgaruvçilar ({username}, %s) va HTML atributlari içidagi töğri qöştirnoqlarni özgartirmang, aks holda dastur işlamay qoladi. Tekşiriş uçun matndan ", “ va ” belgilarini qidiring: özbek lotin matnida ular bölmasligi kerak.
