UzLocal

Tipografiya va dizayn

Tipografiya va raqamli dizayn özbekça matnni toza va öqilişi oson saqlaydi: qöştirnoq, tire, raqamlar, sarlavhalar, UX‑yozuv va interfeyslarda ö, ğ va ʼ harflarining töğri körsatilişi.

Qöştirnoq — matndagi iqtibos, köçirma gap, nom yoki alohida (köçma, kinoyaviy) maʼnoda qöllangan sözni ajratib körsatadigan juft tiniş belgisi. Uning qaçon qöyilişi tiniş belgilari böyiça darsda yoritilgan. Bu darsda uning şakli haqida söz boradi: özbek lotin yozuvida qaysi belgilar töğri, qaysilari xato hamda qöştirnoq qöşimçalar va boşqa tiniş belgilari bilan qanday yoziladi.

Töğri şakl: “ ” va ʼ ʼ

Özbek lotin yozuvida asosiy (taşqi) qöştirnoq sifatida oçiluvçi “ va yopiluvçi ” belgilari işlatiladi. Qöştirnoq içidagi matnda yana qöştirnoq kerak bölsa, içki qöştirnoq ʼ ʼ qöyiladi. Oçiluvçi belgi sözga çapdan, yopiluvçi belgi öngdan böşliqsiz yopişadi. “ ” şaklidagi qöştirnoq rus tilidagi va özbek kirill yozuvidagi matnlardan taniş, şu sababli lotin yozuvida ham köpinça xato qöyiladi.

“Sozlamalar” bölimiga öting. Abdulla Qodiriyning “Ötkan kunlar” romani. Ustoz dedi: “Ertaga ʼAlpomişʼ dostonini öqiymiz”.

Özbek lotin yozuvida qaysi qöştirnoq töğri
BelgiUnicode kodiBaho
“ ”U+201C, U+201Dtöğri: taşqi qöştirnoq
ʼ ʼU+2018, U+2019töğri, lekin faqat içki qöştirnoq sifatida
“ ”U+00AB, U+00BBlotin yozuvida xato (rus matni va özbek kirill yozuvida qöllanadi)
“ “U+201E, U+201Cxato
" "U+0022matnda xato; faqat dastur kodida qoladi
ʼ ʼ va ʼU+0027, U+0060xato

Qöştirnoqni ʻ va ʼ belgilari bilan adaştirmang

Içki qöştirnoq ʼ ʼ körinişidan ö, ğ harflaridagi ʻ (U+02BB) belgisiga va tutuq belgisi ʼ (U+02BC) ga juda öxşaydi, ammo bular boşqa-boşqa belgilar. ʻ va ʼ — sözning bir qismi, qöştirnoq esa tiniş belgisi, dasturlar uni söz çegarasi deb hisoblaydi. Şuning uçun ʻ örniga qöştirnoq bilan terilgan söz qidiruvda topilmasligi yoki satr oxirida bölinib ketişi mumkin. Teskari xato — qöştirnoq örniga ʻ yoki ʼ qöyiş ham uçraydi. Batafsil — apostroflar haqidagi darsda.

Töğri: özbek, ğişt, maʼlumot, “Navröz” bayrami. Xato: özbek, ğişt, maʼlumot, ʻNavrözʼ bayrami.

Qöştirnoqdan keyingi qöşimça

Qöştirnoq içidagi nom turlanganda, qöşimça yopiluvçi qöştirnoqdan keyin böşliqsiz qöşiladi. Qöşimçani qöştirnoq içiga kiritiş xato, çunki bunda nomning özi özgaradi. Yöriqnoma va interfeys matnlarida nomni turlamasdan, izohlovçi söz (tugma, bölim, ilova, roman) qöşib, qöşimçani unga qöşiş qulayroq: “Saqlaş” tugmasini bosing.

Qöştirnoqdagi nomlarga qöşimça qöşiş
TöğriXatoYaxşiroq
“Ötkan kunlar”ni öqidim“Ötkan kunlarni” öqidim“Ötkan kunlar” romanini öqidim
“Saqlaş”ni bosing“Saqlaş” ni bosing“Saqlaş” tugmasini bosing
“Davlat tili haqida”gi qonun“Davlat tili haqidagi” qonunşunday yoziladi: bu barqaror şakl

Qöştirnoq va boşqa tiniş belgilari

Butun gapga tegişli nuqta, vergul, nuqtali vergul va ikki nuqta yopiluvçi qöştirnoqdan keyin qöyiladi. Iqtibos yoki nomning öziga tegişli söroq, undov belgisi va köp nuqta qöştirnoq içida qoladi. Içki va taşqi qöştirnoq oxirida yonma-yon kelsa, ikkalasi ham yoziladi: ʼ”.

Siz “Ikki eşik orasi”ni öqiganmisiz? Maqola “Til — millat közgusi!” deb nomlangan. Sarlavha: “Qodiriyning ʼMehrobdan çayonʼ romani haqida”.

Qöştirnoqni qanday teriş va matnni tekşiriş

Windows tizimida raqamlar klaviaturasida: Alt+0147 (“), Alt+0148 (”), Alt+0145 (ʼ), Alt+0146 (ʼ). macOS tizimida: Option+[ va Option+Şift+[ “ ” belgilarini, Option+] va Option+Şift+] ʼ ʼ belgilarini beradi. Matn muharririda avtomatik almaştiriş sozlamasini tekşiring: til sozlamasiga qarab u “ ” yoki “ “ qöyib yuborişi mumkin. Dastur kodi, özgaruvçilar ({username}, %s) va HTML atributlari içidagi töğri qöştirnoqlarni özgartirmang, aks holda dastur işlamay qoladi. Tekşiriş uçun matndan ", “ va ” belgilarini qidiring: özbek lotin matnida ular bölmasligi kerak.

Böşliq (probel) — matnda sözlar va tiniş belgilarini bir-biridan ajratib turadigan böş oraliq. Oddiy böşliq turgan joyda dastur satrni uzib, qolgan qismini keyingi qatorga ötkazişi mumkin. Ajralmas böşliq (U+00A0) körinişidan oddiy böşliqdan farq qilmaydi, ammo uning ikki tomonidagi qismlar doim bir satrda qoladi. Töğri qöyilgan böşliqlar matnni tartibli va oson öqiladigan qiladi, ayniqsa tor ekranlarda.

Tiniş belgilari atrofidagi böşliqlar

Nuqta, vergul, nuqtali vergul, ikki nuqta, söroq va undov belgisi oldingi sözga böşliqsiz yopişadi, ulardan keyin bitta böşliq qöyiladi. Qavs va qöştirnoqning içki tomonida böşliq bölmaydi. Tire (—) ikki tomondan böşliq bilan ajratiladi, sonlar oraliğidagi qisqa tire (–) esa böşliqsiz yoziladi. Foiz belgisi songa böşliqsiz yoziladi.

Belgilar bilan böşliq: töğri va xato
BelgiTöğriXato
vergul, nuqtaKitob, daftar va ruçka.Kitob ,daftar va ruçka .
qavs(masalan, 5‑sinf)( masalan, 5‑sinf )
qöştirnoq“Sozlamalar” bölimi“ Sozlamalar ” bölimi
tireTarix — ötmiş közgusi.Tarix—ötmiş közgusi.
qisqa tire10:00–18:0010:00 – 18:00
foiz25%25 %
köp nuqtaKutib turing…Kutib turing …

Ajralmas böşliq nima uçun kerak

Satr oxirida “10” bir qatorda, “000” esa keyingi qatorda qolib ketsa, öquvçi ikki xil sonni köradi. Xuddi şunday, sonni ölçov birligidan, boş harfni familiyadan, tireni oldingi sözdan ajratib bölmaydi. Bunday joylarda oddiy böşliq örniga ajralmas böşliq qöyiladi. Bu, ayniqsa, satrlari qisqa bölgan tugmalar, bildirişnomalar va mobil ilovalarda muhim.

Ajralmas böşliq qayerda qöyiladi (misollarda u qöyilgan)
HolatMisol
son xonalari orasida10 000, 1 250 000
son va ölçov birligi100 kg, 5 km, 20 °C, 10 MB
son va pul birligi50 000 söm, 50 $
son va hisob sözi5 ta kitob, 10 nafar öquvçi, 3 dona
son va qisqartma5 mln, 2 mlrd, XXI asr
son yoki birlikdan keyingi qöşimça5000 gaça, 100 kg gaça
ism-şarif boş harflari va familiyaA. Qodiriy, O. I. Akmalov
bir neça sözdan iborat qisqartmalarva h. k., Toşkent ş.
tiredan oldinEkran — asosiy qism.
mahsulot va versiya nomlariWindows 11, Android 14

Sarlavha va tugmalarda qisqa (uç harfgaça) sözlardan keyin ham ajralmas böşliq qöyiş foydali: har kuni, siz bilan, öz vaqtida. Şunda qisqa söz satr oxirida yolğiz qolib ketmaydi.

Ajralmas böşliqni qanday teriş mumkin

Windows tizimida: raqamlar klaviaturasida Alt+0160; Microsoft Word dasturida: Ctrl+Şift+Böşliq. macOS tizimida: Option+Böşliq. HTML kodida:   yoki  . Ajralmas böşliqni köriş uçun muharrirda yaşirin belgilarni körsatiş (¶) rejimini yoqing: Word dasturida ajralmas böşliq kiçik doiraça (°), oddiy böşliq esa nuqta bilan körinadi.

Köp uçraydigan xatolar va özini tekşiriş

Köp uçraydigan xatolar: sözlar orasida ikki va undan ortiq böşliq; matnni jadval yoki xatboşi sozlamalari örniga böşliqlar bilan tekislaş; vergul va nuqtadan oldin böşliq; tiniş belgisidan keyin böşliqning yöqligi; sanadagi defis atrofida böşliq; son va foiz belgisi orasida böşliq. Tekşiriş uçun qidiruv orqali ikkita böşliqni topib, bittaga almaştiring, “ ,” va “ .” birikmalarini toping, yaşirin belgilar rejimida esa son bilan birlik orasida ajralmas böşliq turganiga işonç hosil qiling.

Xato: Salom ,dunyo ! 2025 ‑yil, 25 %. Töğri: Salom, dunyo! 2025‑yil, 25%.

Sonlar va sanalar yozilişi — raqam bilan yoziladigan miqdor, tartib, sana, vaqt va pul summasini matnda bir xil va xatosiz körsatiş qoidalari. Özbek tilida ular rus va ingliz tillaridagidan farq qiladi: xonalar vergul bilan emas, böşliq bilan ajratiladi, kasr qismi vergul bilan yoziladi, pul belgisi esa sondan keyin keladi. Quyida har bir holat uçun töğri şakl va köp uçraydigan xatolar berilgan.

Sonlar: xonalar va kasr

Tört xonadan uzun sonlar öngdan çapga uç xonadan guruhlanadi va guruhlar ajralmas böşliq bilan ajratiladi: 10 000, 1 500 000. Tört xonali sonlarda böşliq ixtiyoriy: 2935 yoki 2 935. Xonalarni vergul yoki nuqta bilan ajratiş xato. Kasr qismi vergul bilan ajratiladi: 2,5; 0,75. Nuqta faqat versiya raqamlari va şunga öxşaş texnik belgilarda saqlanadi. Manfiy sonlarda defis emas, minus belgisi (−) qöyiladi.

Sonlarni yoziş
HolatTöğriXato
katta son1 250 0001,250,000; 1.250.000
önli kasr2,52.5
foiz25%25 %
harorat+25 °C, −10 °C+25°C, -10°C
ta bilan sanoq5 ta kitob5ta kitob; 5‑ta kitob
katta sonni qisqartiriş5 mln söm, 2 mlrd5M söm, 2B (tavsiya etilmaydi)

Tartib sonlar

Arab raqami bilan yozilgan tartib sondan keyin -inçi qöşimçasi yozilmaydi, uning örniga defis qöyiladi: 5‑sinf, 1‑maktab, 3‑bob. Rim raqamidan keyin defis qöyilmaydi: XXI asr, II jild. № belgisi özbek tilida işlatilmaydi. Raqam va söz turli satrlarga ajralib ketmasligi uçun ajralmas defis (U+2011) qöyiş qulay.

Töğri: 5‑sinf öquvçisi, 12‑uy, 3‑xonadon, 11‑maktab yoki 11‑sonli maktab, XXI asr. Xato: 5‑inçi sinf, 5 sinf (“beşinçi sinf” maʼnosida), Maktab № 11.

Sanalar

Töliq sana avval yil, söng kun va oy tartibida yoziladi. Yil va kun tartib son bölgani uçun raqamdan keyin defis qöyiladi: 2025‑yil 1‑yanvar. Oy nomlari kiçik harf bilan yoziladi; tavsiya etiladigan şakllar — sentyabr, oktyabr. Qöşimça oy nomiga yoki yil söziga qöşiladi: 28‑sentyabrda, 2025‑yilda. Qisqa raqamli şaklda kun, oy va yil nuqta bilan ajratiladi: 01.01.2025.

Sanalarni yoziş
HolatTöğriXato
töliq sana2025‑yil 1‑yanvar2025‑yil 1‑yanvar; 1‑yanvar 2025‑yil
qöşimçali sana2025‑yil 28‑sentyabrda2025‑yil 28‑sentyabrda
raqamli sana01.01.202501/01/2025; 01-01-2025; 2025.01.01
oy nomi1‑sentyabr, 15‑oktyabr1‑Sentyabr, 15‑oktabr
davr oraliği1941–1945‑yillar, 2025‑yil 1–10‑iyul1941‑1945‑yillar; 1–10‑iyul

Vaqt

Vaqt 24 soatlik tizimda yoziladi, soat va daqiqa ikki nuqta bilan ajratiladi: 18:30. Raqamli yozuvda (jadval, interfeys) bir xonali soat oldiga nol qöyiladi: 09:05. Ikki nuqta örniga nuqta, defis yoki vergul qöyiş xato. Vaqt oraliği qisqa tire bilan böşliqsiz yoziladi: 10:00–18:00. Vaqtdan keyingi qöşimça ajralmas böşliq bilan ajratiladi: 09:00 dan 18:00 gaça.

Dars 08:30 da boşlanadi. Iş vaqti: duşanba–juma, 09:00–18:00. Xato: 8.30, 9–00, 9:00 – 18:00.

Pul birliklari

Pul birligining nomi, kodi yoki belgisi sondan keyin ajralmas böşliq bilan yoziladi: 50 000 söm, 50 $, 100 USD, 20 AQŞ dollari. Belgini son oldidan yoki unga böşliqsiz yoziş ($50, 50$) xato. Söm sözi kiçik harf bilan yoziladi. Katta summalarda mln va mlrd qisqartmalari qulay: 2,5 mln söm. Bitta matnda bir xil yozuvga amal qiling: bir joyda söm, boşqa joyda UZS yozmang.

Narxi: 125 000 söm. Tölov: 50 $ yoki 50 USD. Çegirma: 15%. Xato: $50, 50$, 125,000 söm, 125.000 söm.

Tire, qisqa tire va defis — uzunligi va vazifasi bilan farq qiladigan gorizontal çiziqlar. Tire (—) tiniş belgisi: gap bölaklari yoki gap qismlari orasidagi pauzani körsatadi. Qisqa tire (–) son, vaqt va joy oraliğini bildiradi. Defis, yaʼni çiziqça (-), imlo belgisi: u bitta sözning qismlarini boğlaydi. Şu guruhga ajralmas defis (‑) va minus (−) ham kiradi. Klaviaturada odatda faqat defis bölgani uçun u boşqa belgilar örniga ham yoziladi — bu tipografik xato. Bu darsda maʼno farqi emas (u punktuatsiya bölimida berilgan), balki qaysi belgini tanlaş va uni qanday yoziş haqida söz boradi.

Belgilar, ularning kodlari va vazifasi

Özbek matnidagi çiziqsimon belgilar
BelgiNomi va kodiVazifasiMisol
—tire (em daş), U+2014gap qismlarini ajratadi; ikki tomonidan böşliq bilanTarix — ötmiş közgusi.
–qisqa tire (en daş), U+2013“…dan …gaça” oraliği; böşliqsiz5–6 dona, 10:00–18:00
-defis (çiziqça), U+002Dsöz qismlarini boğlaydi; klaviaturadagi asosiy belgi, kod va manzillarda yagona töğri belgiqöllab-quvvatlaş, yildan-yilga
‑ajralmas defis, U+2011qator uzilmaydigan defis: sonlardan keyin, qisqa sözlarda2026‑yil, 5‑uy, QR‑kod
−minus, U+2212manfiy son va ayiriş amali−10 °C, 20 − 5 = 15
‒raqamli tire, U+2012kengligi bitta raqamga teng; jadval va telefon raqamlarida, ixtiyoriy (qisqa tire bilan almaştiriş mumkin)+998 90 123‒45‒67

Tire (—): böşliq va qator uzilişi

Sözlar orasida tire ikki tomondan böşliq bilan ajratiladi; özbek matnida tirening qöşib yozilişi (Toşkent—poytaxt) qöllanmaydi. Portal tiredan oldin ajralmas böşliq (U+00A0), undan keyin esa oddiy böşliq qöyişni tavsiya qiladi: şunda tire yangi qator boşiga tuşib qolmaydi va oldingi söz bilan birga turadi. Dialogda replika tire bilan boşlansa, ajralmas böşliq tiredan keyin qöyiladi.

Toşkent — Özbekiston poytaxti. — Ertaga kelasizmi? — söradi ustoz. Mehmonlar — qarindoşlar ham, qöşnilar ham — bayramga yiğildi.

Qisqa tire (–): oraliqlarni yoziş

Qisqa tire yillar, asrlar, sanalar, soatlar, miqdor, hafta kunlari va yönalişlar orasida “…dan …gaça” maʼnosini beradi. U böşliqsiz yoziladi. Qöşimça faqat oxirgi sondan keyin qöyiladi: 1941–1945‑yillar (1941‑1945‑yillar emas). Oraliq qöşimçalar bilan ifodalansa, tire kerak emas: 1‑iyuldan 10‑iyulgaça. Oraliq çegaralaridan birida böşliq bölsa (2025‑yil 1‑iyul — 2026‑yil 1‑iyul), ikki tomonida böşliq bor uzun tire qöyiladi. Taxminiy miqdor söz bilan yozilsa, defis (beş‑olti kişi), raqam bilan yozilsa, qisqa tire işlatiladi (5–6 kişi).

1941–1945‑yillar; XIX–XX asrlar; 10:00–18:00; 1–10‑iyul; duşanba–juma; 5–6 dona; Toşkent–Samarqand poyezdi.

Defis: oddiy yoki ajralmas

Qaysi sözlar defis bilan yozilişi “Çiziqça bilan yoziş” imlo darsida berilgan. Tipografiyada esa defisning qaysi turini tanlaş muhim. Oddiy defisda dastur sözning bir qismini keyingi qatorga ötkazib yuborişi mumkin: qator “‑yil” yoki “‑ona” bilan boşlanib qoladi. Şuning uçun portal ajralmas defisni (‑, U+2011) tavsiya qiladi: sonlardan keyin (2026‑yil, 5‑sinf), qisqa juft va takroriy sözlarda, ‑ku, ‑u (‑yu) yuklamalarida, qisqartma yoki çet tilidagi özgarmas qism bilan tuzilgan sözlarda (QR‑kod, onlayn‑dars) va joy nomlarida (Nyu‑York). Uzun sözlarda oddiy defis ham yaroqli.

Ajralmas defis: 2026‑yil 1‑sentyabr; 5‑sinf; 12‑uy; ota‑ona; tez‑tez; bor‑ku; QR‑kod; onlayn‑dars; Nyu‑York. Oddiy defis ham böladi: qöllab-quvvatlaş; yildan-yilga.

Xatolar, belgilarni teriş va özini tekşiriş

Köp uçraydigan xatolar
HolatNotöğriTöğri
ega va kesim orasidaKitob — bilim manbai. Kitob–bilim manbai.Kitob — bilim manbai.
yillar oraliği1941–1945‑yillar; 1941‑1945‑yillar1941–1945‑yillar
vaqt oraliği09:00 — 18:0009:00–18:00
raqam bilan yozilgan tartib son5 sinf; 5‑nçi sinf; № 5 maktab5‑sinf; 5‑maktab
juft sözota — ona; ota–onaota‑ona
manfiy son-10°C−10 °C

Özingizni tekşiring: 1) çiziqning ikki tomonida böşliq bormi? Unda bu tire (—) bölişi kerak. 2) Ikki son, sana yoki nom orasida “…dan …gaça” maʼnosi bormi? Böşliqsiz qisqa tire (–) kerak. 3) Çiziq söz içidami? Bu defis; raqamdan keyin yoki qisqa sözda ajralmas defis (‑) qöying. 4) Son manfiymi yoki ayiriş amalimi? Minus (−) qöyiladi. Matnni tekşirişda ikki tomonida böşliq bor defisni qidiring: u deyarli har doim xato.

Belgilarni teriş: Windows tizimida raqamli blokda Alt + 0151 (tire) va Alt + 0150 (qisqa tire), macOS tizimida Option + Şift + defis va Option + defis, Linux tizimida Ctrl + Şift + U, söng kod (2014, 2013, 2011, 2212) va Enter. HTML kodida &mdaş;, &ndaş; va − mnemonikalari bor, ajralmas defis esa ‑ kodi bilan yoziladi. Dastur kodi, veb‑manzil va fayl nomlaridagi defisni almaştirmang: u yerda faqat oddiy belgi (-) işlaydi.

Apostroflar — özbek lotin yozuvida söz tarkibiga kiradigan ikki xil belgi. Birinçisi teskari vergulga öxşaş ʻ (U+02BB): u ö va ğ harflarining ajralmas qismi. Ikkinçisi tutuq belgisi ʼ (U+02BC): u arabça özlaşmalarda (maʼlumot, sanʼat) va portal tavsiyasiga köra lotin yozuvidagi çet tili nomiga qöşimça qöşilganda yoziladi. Ikkalasi ham tiniş belgisi emas. Şuning uçun ularning örniga klaviaturadagi töğri apostrof (ʼ) yoki qöştirnoq (ʼ ʼ) yoziş tipografik xato hisoblanadi.

Adaştirib bölmaydigan öxşaş belgilar

Apostroflar va ularga öxşaş belgilar
BelgiNomi va kodiQayerda işlatiladiMisol
ʻteskari vergul, U+02BBfaqat ö va ğ harflaridaöqituvçi, toğ
ʼtutuq belgisi, U+02BCarabça özlaşmalar; çet tili nomidan keyingi qöşimçaeʼlon, PDFʼni
ʼtöğri apostrof, U+0027faqat dastur kodi; özbek matnida xatoxato: özbek, maʼlumot
ʼ ʼiçki qöştirnoq, U+2018 va U+2019faqat qöştirnoq içidagi qöştirnoq sifatidaxato: özbek, maʼlumot
ʼgravis, U+0060özbek matnida işlatilmaydixato: özbek

Töğri belgi nega muhim

Inson uçun bu belgilar deyarli bir xil, kompyuter uçun esa yöq. Unicode standartida ʻ va ʼ harfga yaqin belgilar (modifier letter) toifasiga kiradi va dasturlar ularni sözning bir qismi deb hisoblaydi. Töğri apostrof va qöştirnoq esa tiniş belgisi: baʼzi dasturlar ular turgan joyni söz çegarasi deb qabul qiladi. Amaliy oqibatlari: sayt va luğatdagi qidiruv boşqa belgi bilan terilgan sözni topmaydi; imlo tekşirgiç töğri sözni xato deb belgilaydi; alifbo böyiça saralaş buziladi; tarjima sifatini nazorat qiliş tizimlari glossariy bilan nomuvofiqlik haqida xabar beradi. Yana muharrirdagi “aqlli qöştirnoq” funksiyasi ʼ belgisini özi ʼ yoki ʼ ga aylantiradi va bitta matnda bir sözning uç xil şakli paydo böladi.

özbek · özbek · özbek · özbek — közga bitta söz, kompyuter uçun tört xil söz. Faqat birinçisi töğri.

Ö va ğ: faqat ʻ

Ö va ğ — alifbodagi alohida harflar; ulardagi ʻ belgisi harfdan ajratilmaydi va boşqa belgi bilan almaştirilmaydi. Boş harfda va butunlay boş harflar bilan terilgan sözda ham belgi saqlanadi: Özbekiston, Ğijduvon, ÖZBEKISTON. ʻ belgisini oçiluvçi içki qöştirnoq ʼ bilan adaştiriş oson: şakli öxşaş, lekin qöştirnoq söz içida turmaydi. ʻ örniga tutuq belgisini yoziş ham mumkin emas: oʼzbek ham xato. Ö va ğ qayerda yozilişi imlo bölimidagi “Tutuq belgisi (ʼ) va ö, ğ harflari” darsida berilgan.

Töğri: öqituvçi, ğişt, boğça, Özbekiston, Ğijduvon. Notöğri: öqituvçi, öqituvçi, öqituvçi, oʼqituvçi.

Tutuq belgisi: sözning barça şakllarida ʼ

Tutuq belgisi uçun faqat ʼ (U+02BC) işlatiladi. Belgi sözning barça şakllarida va yasama sözlarda saqlanadi: maʼlumot — maʼlumotlar, sanʼat — sanʼatkor. Boğli matn kirill yozuvidan lotin yozuviga ögirilganda, özbekça va arabça sözlardagi ʼ ʼ belgisiga aylanadi: maʼlumot → maʼlumot, taʼlim → taʼlim. Transliteratsiya vositasi aynan U+02BC belgisini qöyayotganini, töğri apostrofni emas, tekşirib köring.

Çet tili nomlariga qöşimça qöşiş

Çet tilidagi söz yoki xalqaro qisqartma özbek imlosiga moslaştirilmay, asl şaklida yozilsa, portal unga qöşimçani tutuq belgisi orqali qöşişni tavsiya qiladi: belgi asosni qöşimçadan ajratadi va nomning öqilişini buzmaydi. Bunda faqat ʼ töğri keladi; defis, böşliq, ʻ, ʼ yoki ʼ xato. Özbekça qisqartmalarga qöşimça bevosita qöşiladi: AQŞda, BMTga. Qöşimçadan izohlovçi söz yordamida qoçiş ham mumkin: PDF‑faylni oçiş, VIP‑mijozlar uçun.

Çet tili nomidan keyingi qöşimça
TöğriNotöğri
PDFʼni yuklab olingPDFʼni, PDFʼni, PDF-ni, PDF ni, PDFʻni
OKʼni bosingOKʼni, OK-ni
USBʼga ulangUSBʼga, USB ga
AQŞda (özbekça qisqartma)AQŞʼda, AQŞʼda

Belgilarni teriş va matnni tekşiriş

Eng qulay yöl — ʻ va ʼ alohida tugmalarga joylaştirilgan özbek lotin klaviatura tartibidan foydalaniş. Belgilarni kod orqali ham teriş mumkin: Linux tizimida Ctrl + Şift + U, söng 02bb yoki 02bc va Enter; baʼzi muharrirlarda kodni yozib, Alt + X bosiş kifoya; HTML kodida ʻ va ʼ. Muharrir belgilarni özgartirib yubormasligi uçun “aqlli qöştirnoq” funksiyasini öçiring yoki sozlang. Tekşiriş uçun matndan ʼ, ʼ, ʼ va ʼ belgilarini qidiring: içki qöştirnoqdan boşqa har biri deyarli albatta xato. Qidiruvda odamlar köpinça özbek deb yozadi, ammo sahifada söz töğri şaklda turişi kerak.

Sarlavha — matn, bölim, jadval yoki interfeys oynasining qisqa nomi. U öquvçiga sahifada nima haqida gap borişini darhol tuşuniş va kerakli qismni topişga yordam beradi. Özbek tilida sarlavha oddiy gap kabi yoziladi: boş harf bilan faqat birinçi söz va sarlavha tarkibidagi atoqli otlar boşlanadi, qolgan sözlar kiçik harf bilan yoziladi. Ingliz tilidagi har bir sözni boş harf bilan yoziş odati (Title Case) özbek tiliga köçirilmaydi. Sarlavha oxirida nuqta qöyilmaydi.

Boş harf: birinçi söz va atoqli otlar

Sarlavha içida gapdagi qoidalar amal qiladi (ular imlo bölimidagi “Boş harflar imlosi” darsida berilgan). Atoqli otlar, rasmiy nomlar va özbekça qisqartmalar öz şaklini saqlaydi: Toşkent, Oliy Majlis, AQŞ. Oy va hafta kunlari, millat va til nomlari, siz olmoşi sarlavhada ham kiçik harf bilan yoziladi. Sarlavha defisli söz bilan boşlansa, faqat uning birinçi qismi boş harf bilan yoziladi: Onlayn‑darslar jadvali.

Sarlavhalarda boş harf
NotöğriTöğriIzoh
Sayt Sozlamalarini ÖzgartirişSayt sozlamalarini özgartirişinglizça Title Case kalkasi
Toşkent Şahrida Yangi Metro BekatlariToşkent şahrida yangi metro bekatlariturdoş sözlar kiçik harf bilan
1‑Sentyabr — Mustaqillik Kuni1‑sentyabr — Mustaqillik kunioy nomi kiçik harf bilan; bayram nomida faqat birinçi söz boş harf bilan
Onlayn‑Darslar JadvaliOnlayn‑darslar jadvalidefisli sözning ikkinçi qismi kiçik harf bilan
Yangi imkoniyatlar Siz uçunYangi imkoniyatlar siz uçunsayt va ilovalarda siz kiçik harf bilan

Sarlavhadagi tiniş belgilari

Sarlavhadan keyin nuqta qöyilmaydi, söroq va undov belgilari esa maʼno talab qilsa qöyiladi. Sarlavha va kiçik sarlavha ikki nuqta bilan boğlanişi mumkin; ikki nuqtadan keyingi söz, atoqli ot bölmasa, kiçik harf bilan yoziladi. Asar yoki hujjat nomining özi sarlavha bölsa, qöştirnoqqa olinmaydi; sarlavha içida tilga olinsa, “ ” qöştirnoqda yoziladi. Sarlavhada va h.k. kabi qisqartmalardan qoçgan maʼqul, sarlavhadagi sözlar böğin böyiça köçirilmaydi.

Töğri: Ega: taʼrif va turlari; “Ötkan kunlar” romanida tarixiy şaxslar; Hisobni qanday tiklaş mumkin? Notöğri: Ega: Taʼrif va turlari. — ortiqça boş harf va nuqta.

Bir turdagi sarlavhalar — bir xil şaklda

Bir bölim yoki bitta ekrandagi bir turdagi sarlavhalar bir xil grammatik şaklda yoziladi. Yöriqnoma va yordam sahifalarida ‑iş/‑ş qöşimçali harakat nomi qulay: Qurilmani qöşiş, Maʼlumotlarni tahrirlaş. Bitta röyxatda harakat nomi, buyruq va savolni aralaştiriş öquvçini çalğitadi. Savol şaklidagi sarlavha söroq belgisi bilan tugaydi; belgisiz “qanday … mumkin” şakli çala gapdek körinadi, uni “… tartibi” bilan almaştirgan maʼqul. Tugma va xabarlar matni haqida “Interfeys matni: tugmalar, murojaat, ohang” darsida.

Sarlavhalar zanjiri
Aralaş (notöğri)Bir xil şaklda (töğri)
Qurilmani qöşişQurilmani qöşiş
Maʼlumotlarni tahrirlangMaʼlumotlarni tahrirlaş
Hisobni qanday öçiriş mumkinHisobni öçiriş tartibi

Butunlay boş harflar bilan yozilgan sarlavha

Dizayn talabi bilan sarlavha baʼzan butunlay boş harflar bilan teriladi. Bunda ş va ç harf birikmalarining ikkala harfi ham katta yoziladi: SHAHRISABZ, CHIRCHIQ (oddiy yozuvda — Şahrisabz, Çirçiq). Ö va ğ harflarida ʻ belgisi saqlanadi: ÖQUV REJASI, TOĞ YÖLLARI. Uzun matnni butunlay boş harflar bilan öqiş qiyin, şuning uçun bu usul faqat qisqa sarlavha va yozuvlarga mos. Matnning özini oddiy yozib, katta harflarni bezaş vositalari (masalan, CSS) orqali bergan maʼqul: şunda nusxa köçiriş va qidiruvda matn töğri qoladi.

Töğri: ÖQUV REJASI; SHAHRISABZ SHAHRI. Notöğri: ÖQUV REJASI; ÖQuv Rejasi; ŞAHRISABZ SHAHRI.

Özingizni tekşiring

1) Sarlavhada birinçi söz va atoqli otlardan boşqa boş harf qoldimi? 2) Oxirida ortiqça nuqta yöqmi, savol bölsa, söroq belgisi bormi? 3) Bir bölimdagi sarlavhalar bir xil şakldami? 4) Oy, hafta kunlari va siz kiçik harf bilan yozilganmi? 5) Butunlay boş harfli sarlavhada SH, CH, Ö va Ğ töğri yozilganmi? 6) Sarlavha qisqami va unda sahifaning asosiy mavzusi aks etganmi?

Interfeys matni (mikromatn, UX‑matn) — sayt, ilova yoki dasturdagi tugma, menyu bandi, sarlavha, maydon nomi, bildirişnoma va xato xabarlarining qisqa matnlari. Ular ekranda nima bölayotganini va keyin nima qiliş kerakligini tuşuntiradi. Yaxşi interfeys matnini öqigan odam öylanib qolmasdan kerakli amalni bajaradi. Tiniş va maxsus belgilar interfeys tipografikasi darsida, sana va valyuta kabi meʼyorlar esa mahalliylaştiriş darsida köriladi.

Ohang: rasmiy, lekin samimiy

Özbekça interfeysda faqat rasmiy, hurmatli ohang örinli. Matn mahsulotni yaxşi biladigan va yordamga tayyor odamning nutqiday yangrasin: xuşmuomala va aniq, lekin quruq ham, majburlovçi ham emas. Jargon, şeva sözlari va hazil mos kelmaydi: ular hammaga tuşunarli emas, rasmiy muloqotdagi norasmiy ohang esa hurmatsizlik deb qabul qilinadi. Adabiy tilda yozing. “Eng yaxşi”, “eng tez” kabi baholarni dalilsiz işlatmang. Gapni asosiy fikrdan boşlang — köpçilik matnni köz yugurtirib öqiydi.

Murojaat: faqat “siz”

Foydalanuvçiga doim “siz” bilan murojaat qilinadi; “sen” qöpol eşitiladi va interfeysda işlatilmaydi. Gap boşida kelmasa, siz va uning şakllari (sizga, sizning) kiçik harf bilan yoziladi. Hurmat asosan feʼl qöşimçalarida ifodalanadi: buyruq maylida -ing (kiriting, tanlang), ötgan zamonda -dingiz (kiritdingiz), egalikda -ingiz (qurilmangiz). Şaxs qöşimçadan bilinib turgani uçun sizning, mening, biz olmoşlarini odatda tuşirib qoldirgan maʼqul.

Xato: Parolni özgartirding. → Töğri: Parolni özgartirdingiz. Xato: Sörovnomani töldir. → Töğri: Sörovnomani töldiring. Ortiqça: Sizning qurilmangiz hali tayyor emas. → Yaxşiroq: Qurilmangiz hali tayyor emas. Ortiqça: Biz poçtangizga bildirişnoma yuboramiz. → Yaxşiroq: Poçtangizga bildirişnoma yuboramiz.

Tugmalar: harakat nomi şakli

Tugma, menyu bandi va buyruq nomlari -ş, -iş qöşimçali harakat nomi bilan yoziladi: Saqlaş, Yuboriş, Tizimga kiriş. Buyruq şakli (Saqlang), -moq şakli (Saqlamoq) va şaxsli şakllar (Saqlayman) tugmaga mos emas. Bir menyudagi bandlar bir xil şaklda böladi: Elementni öçiriş va Elementni nusxalaş yonidagi yangi band Elementni joylaş böladi, Elementni joylang emas. Yöriqnoma matnida esa buyruq mayli işlatiladi: “Saqlaş” tugmasini bosing.

Tugma va buyruqlar: töğri va xato şakllar
Asl matnTöğriXato
Voyti / Log inTizimga kirişKiring; Login
Zaregistrirovatsya / Sign upRöyxatdan ötişAkkaunt yarating
Udalit / DeleteÖçirişÖçiring; Öçirmoq
Podrobneye / Learn moreBatafsilKöproq biliş
Da, udalit / Yes, deleteHa, öçirilsinHa, öçiriş; Ha, öçiraman

Oxirgi qator alohida holat: “Ha, öçiriş” turidagi tasdiqlaş oynalarida majhul nisbatdagi -sin şakli qulay: Ha, öçirilsin; Ha, yuborilsin; Ha, saqlansin. Asosiy qoida esa: bir amal butun mahsulotda bir xil söz bilan ataladi.

Muvaffaqiyat va xato xabarlari

Muvaffaqiyat xabarida nima bölganini qisqa ayting: Fayl saqlandi, Xabar yuborildi; muvaffaqiyatli sözi va oddiy amal uçun tabrik odatda ortiqça. Xato xabari nima bölganini va uni qanday tuzatişni aytadi. Foydalanuvçini ayblamang, şaxssiz tuzilma afzal: Notöğri kod kiritdingiz emas, Kod xato. Voy undovi va öta salbiy afsuski sözi kerak emas. Ilojsiz sözi amalni umuman bajarib bölmasligini bildiradi; qayta uriniş mumkin bölsa, uni işlatmang.

Tarmoq xatoligi. Internetga ulanişni tekşiring. Xabar yuborilmadi. Qayta urinib köring. Parol kamida 8 ta belgidan iborat bölişi kerak. Yordam xizmati bilan boğlaning.

Soddaroq, qisqaroq, kanselyaritsiz

Oğir va sodda ifodalar
OğirSoddaNima tuzatildi
Matnni tahrir qiliş işlarini amalga oşiriş lozim.Matnni tahrirlang.harakat nomlari zanjiri örniga feʼl
Siz tomondan yangi parol kiritilişi kerak.Yangi parolni kiriting.majhul nisbat örniga töğridan töğri murojaat
Uşbu ilova foydali hisoblanadi.Bu ilova foydali.ortiqça hisoblanadi feʼli olib taşlandi
Agar parolni unutgan bölsangiz…Parolni unutgan bölsangiz…şart -sa qöşimçasida ifodalangan

Özingizni tekşiring: murojaat hamma joyda “siz” bilanmi; tugma va menyu bandlari bir xil harakat nomi şaklidami; bir tuşunça sinonimlarsiz, bitta söz bilan atalganmi; xato xabari ayblamasdan sabab va yeçimni aytadimi; gaplar qisqa, kesim oxirida turibdimi. Söng matnni ekranda öqing: tugma sarlavha bilan birga mazmunli bölişi kerak.

Interfeys tipografikasi — ekrandagi qisqa matnlarda (tugma, menyu bandi, sarlavha, maydon, bildirişnoma) tiniş belgilari, boş harflar, maxsus belgilar va böşliqlarni qöllaş qoidalari. Interfeysda matn kam, joy tor, satrlar esa köpinça alohida tarjima qilinadi, şuning uçun bitta xato nuqta yoki qöştirnoq darhol közga taşlanadi, baʼzan esa dasturni buzadi. Qöştirnoq, tire, apostrof, son va böşliqlarning umumiy qoidalari bölimning boşqa darslarida berilgan; bu yerda ularning interfeysga xos tomonlari jamlangan.

Satr oxiridagi nuqta

Bitta söz birikmasi yoki bitta qisqa gapdan iborat yozuvlar — tugma, menyu bandi, sarlavha, maydon nomi, qisqa holat xabari — nuqtasiz yoziladi. Matn ikki va undan ortiq gapdan iborat bölsa, har bir gapdan keyin, jumladan oxirgisidan keyin ham nuqta qöyiladi. Söroq va undov belgilari qisqa satrda ham saqlanadi.

Interfeysda nuqta qaçon kerak
Matn turiTöğriXato
TugmaSaqlaşSaqlaş.
Bir gapli xabarXabar yuborilmadiXabar yuborilmadi.
Ikki gapli xabarTarmoq xatoligi. Internetga ulanişni tekşiring.Tarmoq xatoligi. Internetga ulanişni tekşiring
Tasdiqlaş savoliFaylni öçirasizmi?Faylni öçirasizmi

Registr: faqat birinçi söz boş harf bilan

Ingliz interfeyslarida har bir sözni boş harf bilan yoziş (Title Case) keng tarqalgan. Özbek tilida, rus tilidagi kabi, tugma, menyu va sarlavhada faqat birinçi söz va atoqli otlar boş harf bilan yoziladi. Ingliz registrini tarjimaga köçirmang. Dizayn yozuvni boş harflarda (SAQLASH) talab qilsa, bu matnning özida emas, bezak uslubida beriladi. Sarlavhalar haqida batafsil — “Sarlavhalar va boş harflar” darsida.

Xato: Tasvirni Yuklab Oliş → Töğri: Tasvirni yuklab oliş. Xato: Hisob Sozlamalari → Töğri: Hisob sozlamalari. Xato: “Sozlamalar” Bölimiga Öting → Töğri: “Sozlamalar” bölimiga öting.

Matnda interfeys elementlarining nomi

Yöriqnoma va maslahatlarda tugma yoki bölim nomi “ ” qöştirnoqqa olinadi yoki boşqaça, masalan qalin şrift bilan ajratiladi, lekin bir sahifada bitta usul işlatiladi. Qöşimçani nomning öziga emas, tugmasi, bölimi, bandi kabi umumiy sözga qöşgan maʼqul. Tört va undan ortiq sözli nomni albatta ajrating, aks holda u qayerda tugaşi tuşunilmaydi. Lotin yozuvidagi çet nomlarga qöşimça ʼ belgisi orqali qöşiladi (Bluetoothʼni yoqing), lekin umumiy söz bilan köpinça tabiiyroq: Bluetooth funksiyasini yoqing.

“Fayl qöşiş” tugmasini bosing. “Taʼtil uçun kitoblar” töplamini oçing. Yomon: Fayl qöşişni bosing — nom ajratilmagan va oddiy harakat sifatida öqiladi.

Özgaruvçilar, teglar va kod

Interfeys satrlarida özgaruvçilar ({name}, {count}, %s) va teglar (<b>…</b>) uçraydi. Ularni tarjima qilmang, özgartirmang va öçirmang; söz tartibi özgarsa, özgaruvçini yangi joyga köçiring, juft teglar esa öşa sözlarni örab tursin. Kod içidagi töğri qöştirnoq va apostroflarni tipografik belgilarga almaştirmang — dastur işlamay qolişi mumkin. Qöşimçani töğridan töğri özgaruvçiga qöşiş xavfli: qöşimça sözning oxirgi tovuşiga qarab özgaradi (Toşkentga, lekin Çortoqqa, bankka). Umumiy söz yoki ikki nuqtali tuzilma işonçliroq. Sondan keyin ot birlikda qoladi, ta esa ajralmas böşliq bilan yoziladi.

Xavfli: {city}ga yetkazib beriş (Çortoq bölsa, xato Çortoqga çiqadi). → Işonçli: Yetkazib beriş manzili: {city}. Töğri: {count} ta fayl yuklandi — 1 ta fayl, 5 ta fayl. Xato: 5 ta fayllar.

Maxsus belgilar va joyni tejaş

Özbekça matn köpinça inglizçadan uzunroq çiqadi, çunki qöşimçalar sözni çözadi. Satr siğmasa, avval ortiqça olmoş, umumiy söz va agar boğlovçisini olib taşlang, gapni qayta tuzing; kelişilmagan bölsa, sözni özboşimçalik bilan kesmang (Sozl., Yukl.). 10K, 2M kabi harfli indekslar özbek foydalanuvçisiga notaniş — 10 ming, 2 mln deb yozgan maʼqul. Boşqa belgilar jadvalda.

Interfeysdagi maxsus belgilar
BelgiQayerda işlatiladiMisol
… (bitta belgi)jarayon davom etyapti; buyruq yana oyna oçadiYuklanmoqda…; Boşqa nom bilan saqlaş…
/joy tor bölganda: sözlar orasida böşliqsiz, birikmalar orasida böşliq bilan; yordam matnida — yokiBirlamçi/Takroriy
%sondan keyin böşliqsizÇegirma 25%
ajralmas böşliqson bilan ta, valyuta, birlik orasida5 ta, 50 000 söm, 10 MB
ajralmas defissana va tartib son2026‑yil 1‑dekabr, 3‑qadam
− (minus)manfiy qiymatBalans: −12 500 söm

Mahalliylaştiriş — dastur, sayt, ilova yoki öyinni muayyan til va mamlakat foydalanuvçilariga moslaş jarayoni. U tarjimadan kengroq: matn bilan birga sana va vaqt, son va valyuta formatlari, manzil, telefon raqami, ismlar, rasm va misollar ham mahalliy meʼyor va odatlarga keltiriladi. Natijada interfeys çet tildan ögirilgandek emas, boşidanoq özbek tilida yozilgandek tuyulişi kerak. Inglizça localization (qisqaça L10n) atamasi özbek tilida mahalliylaştiriş deb beriladi; “lokalizatsiya” şaklidan qoçgan maʼqul.

Mahalliylaştiriş tarjimadan nimasi bilan farq qiladi

Faqat tarjima va mahalliylaştiriş
Nima özgaradiFaqat tarjimaMahalliylaştiriş
Matnsözma-söz ögirilganmaʼno va ohang saqlangan, gap özbekça tuzilgan
Sana11/16/20262026‑yil 16‑noyabr yoki 16.11.2026
Pul$50; 1,500.5050 $; 1 500,50 (Özbekiston auditoriyasi uçun — 50 000 söm)
Misollardagi ism va manzillarJohn Smith, Baker StreetAziz Karimov, Amir Temur köçasi, 15‑uy
Atamalarhar safar har xilluğat (glossariy) asosida bir xil

Til meʼyori va yozuv

Interfeys adabiy özbek tilida yoziladi: şeva sözlari boşqa viloyat aholisiga tuşunarsiz bölişi mumkin, matn esa har qanday hududda birdek tabiiy öqilişi kerak. Bir mahsulotda bitta yozuv — lotin yoki kirill — tanlanadi va ular aralaştirilmaydi. Lotin yozuvida ö va ğ harflari ʻ belgisi (U+02BB), tutuq belgisi esa ʼ (U+02BC) bilan yoziladi. Ular örniga qöyilgan töğri apostrof yoki qöştirnoq sözni bölaklarga ajratadi, qidiruv va satr köçirişni buzadi (batafsil — apostroflar haqidagi darsda).

Grammatik moslaş

Özbek tilida predloglar yöq: ularning vazifasini kelişik qöşimçalari va kömakçilar bajaradi, kesim esa gap oxirida turadi, şuning uçun asl matn tuzilişi köçirilmaydi. Grammatik jins ham yöq: rusça “dobavil / dobavila” kabi şakllar bitta qöşdi şakli bilan beriladi. Sondan keyin ot birlikda qoladi (1 ta fayl, 5 ta fayl), şuning uçun inglizça 1 file / 5 files kabi köplik variantlari özbekçada odatda bir xil böladi. Birikmada -lar qöşimçasi odatda bir marta qöşiladi: Hisoblar sozlamalari emas, Hisob sozlamalari.

Interfeysdagi yordamçi sözlar
Asl matnTöğriXato
Ot: / From:Kimdan:Dan:
Komu: / To:Kimga:Ga:
Otkrit s pomoşçyu… / Open with…Oçiş:… bilan oçiş
Najmite “Skaçat”, çtobi soxranit fayl na disk.Faylni diskka saqlaş uçun “Yuklab oliş” tugmasini bosing.“Yuklab oliş” tugmasini bosing, faylni saqlaş uçun diskka.

Mahalliy formatlar

Özbekça interfeys formatlari (batafsil — sonlar, sanalar va pul birliklari haqidagi darsda)
FormatYozilişiIzoh
Töliq sana2026‑yil 16‑noyabrsondan keyin ajralmas defis, oy kiçik harf bilan
Qisqa sana16.11.2026kun.oy.yil
Vaqt14:30; 10:00–18:0024 soatlik format, AM/PM işlatilmaydi
Haftaduşanba, seşanba … yakşanbaduşanbadan boşlanadi, kunlar kiçik harf bilan
Sonlar10 000; 2,5xonalar ajralmas böşliq, kasr vergul bilan
Pul50 000 söm; 50 $valyuta sondan keyin
Telefon+998 90 123‑45‑67mamlakat kodi +998

Madaniy moslaş va atamalar

Misollardagi ism, manzil va vaziyatlar özbek foydalanuvçisiga taniş bölsin: John Smith örniga Aziz Karimov yoki Malika Yusupova tabiiyroq (bunday almaştirişni buyurtmaçi bilan kelişib oling). Valyuta, ölçov birliklari va havolalar ham auditoriyaga qarab tekşiriladi. Atamalar luğatdan olinadi va butun mahsulotda bir xil işlatiladi: bir joyda Sozlamalar, boşqa joyda Parametrlar deyilsa, foydalanuvçi adaşadi. Yangi matn avval tarjima qilingan elementga işora qilsa, uning mavjud tarjimasidan foydalaning. Brend va mahsulot nomlari tarjima qilinmaydi; kelişik qöşimçasi ularga ʼ belgisi orqali yoki umumiy söz yordamida qöşiladi.

Kamalak Payʼdan tölaş yoki Kamalak Pay ilovasi orqali tölaş (şartli nom). Xato: Kamalak Payʼdan, Kamalak Payʼdan, Kamalak Pay-dan. Konstruktorga ötiş — element avval Konstruktor deb tarjima qilingan bölsa, Builderʼga ötiş deb yozmang.

Kontekstda tekşiriş

Mahalliylaştiriş ekranda yakunlanadi. Tarjimani skrinşotda yoki ilovaning özida köring: satr siğdimi, tugma sarlavha bilan mos keladimi, özgaruvçi örniga haqiqiy qiymat qöyilganda gap töğri çiqyaptimi, sana va son formatlari töğrimi. Nuqtasiz 2–4 sözli alohida satr köpinça tugma yoki sarlavha böladi; kontekstsiz uni grammatik xato bilan tarjima qiliş oson, şuning uçun şubha bölsa, oldindan köriş rejimini yoqing yoki buyurtmaçidan sörang.

Qisqartma (abbreviatura) — bir neça sözdan iborat nomning boş harflari yoki qismlaridan tuzilgan ixçam şakl: AQŞ, MÇJ, YTT. Tipografikada uning uç jihati muhim: harflar registri, nuqta va böşliqlar, qöşimçaning ulanişi. Turlari va asosiy imlosi “Qisqartma sözlar imlosi” darsida berilgan; bu yerda ularni matn va interfeysda bir xil yoziş qoidalari jamlangan.

Ş va Ç: ikkinçi harf kiçik

Özbek lotin alifbosida ş va ç — ikki belgi bilan yoziladigan alohida harflar. Qisqartmada bunday harf bitta harf hisoblanadi, şuning uçun faqat birinçi belgisi boş harf böladi, h esa kiçik qoladi. Ö va ğ harflari ham ʻ belgisini saqlaydi: ÖzMU (Özbekiston Milliy universiteti), ÖzR (Özbekiston Respublikasi).

AQŞ — Amerika Qöşma Ştatlari; MÇJ — masʼuliyati çeklangan jamiyat; JŞŞIR — jismoniy şaxsning şaxsiy identifikatsiya raqami; AYQŞ — avtomobilga yoqilği quyiş şoxobçasi. Notöğri: AQSH, MCHJ, JSHSHIR.

Ya, ye, yo, yu: faqat Y olinadi

Kirillça ya, ye, yo, yu lotin yozuvida ikki alohida harf bilan beriladi, şuning uçun qisqartmaga faqat birinçisi — Y ötadi: YTT (yakka tartibdagi tadbirkor), YI (Yevropa Ittifoqi), FHDY (fuqarolik holati dalolatnomalarini yoziş). Kirillça qisqartmani harfma-harf köçiriş (YaTT → YaTT, YeI → YeI, FHDYo → FHDYO) — köp uçraydigan xato. Yagona istisno: butun matn boş harflarda terilsa, qisqartma ham töliq boş harflarda yoziladi: AQSH VA YI ÖRTASIDA.

Rus va xalqaro qisqartmalar

Özbekistonga oid tuşunçalar uçun özbekça qisqartma işlatiladi: OOO — MÇJ, IP — YTT, INN — STIR, MVD — IIV, SNG — MDH. Boşqa davlat idorasining qisqartmasi transliteratsiya qilinadi, töliq nomi qavsda berilişi mumkin: Rossiyadagi INN. Xalqaro texnik qisqartmalar (HTML, URL, GPS, PDF, SMS) tarjima qilinmaydi va lotin boş harflari bilan yoziladi. Kam maʼlum qisqartmani birinçi marta töliq yozing: API (application programming interface — dasturiy interfeys).

Qöşimça va qöşma söz

Özbekça qisqartmaga qöşimça bevosita qöşiladi: AQŞga, MÇJning, YTTlar. Xalqaro lotin qisqartmasini izohlovçi söz bilan, ajralmas defis orqali işlatiş maʼqul: SMS‑xabarni, PDF‑faylni, QR‑kod, VIP‑mijozlar (“Tire, qisqa tire va defis” darsiga qarang). Qöşimçani bevosita qöşiş zarur bölsa, u tutuq belgisi ʼ bilan ulanadi: OKʼni bosing. Fayl turi boş harflar bilan, nuqtasiz yoziladi (PNG‑fayl), aniq fayl nomi esa kiçik harf va nuqta bilan: hisobot.pdf.

Matn va interfeysdagi grafik qisqartmalar

Tavsiya etiladigan qisqartmalar
Nima qisqartiriladiŞakliMisol
Joy nomlariş., vil., köç.Toşkent ş., Samarqand vil.
Katta sonlarming, mln, mlrd10 ming, 5 mln söm
Hafta kunlaridu, se, ç, pa, ju, ş, yadu–ju
Oylaryan, fev, mar … noy, dek12 fev
Vaqt birliklaris, daq, son2 s 15 daq

Grafik qisqartma oldidan ajralmas böşliq qöyiladi, şunda u satr oxirida söz yoki sondan ajralib qolmaydi (“Böşliqlar va ajralmas böşliq” darsiga qarang). K, M, B indekslari (10K, 5M) özbek öquvçisiga notaniş — ming, mln, mlrd deb yozing. Özingizça qisqartma töqimang va brend nomlarini qisqartirmang; joy yetmasa, jumlani qayta tuzing.

Köp uçraydigan xatolar va özini tekşiriş

Töğri va notöğri
HolatTöğriNotöğri
Ş, ç harflariAQŞ, MÇJAQSH, MCHJ
Ya, ye, yo, yuYTT, YI, FHDYYaTT, YeI, FHDYO
Butun matn boş harflardaAQSH VA YIAQŞ VA YeI
Rusça qisqartmaMÇJ, YTT, OTMOOO, IP, VUZ
NuqtalarBMTB.M.T.
Lotin qisqartmasidan keyin qöşimçaSMS‑xabarni, OKʼniSMSʼni, SMS-ni, OKʼni

Özingizni tekşiring: 1) töliq nomni tiklang — har bir söz bitta harf berganmi; 2) ş, ç da h kiçik, ya, ye, yo, yu dan faqat Y olingan; 3) rusça köçirma emas, özbekça qisqartma tanlangan; 4) lotin qisqartmasiga izohlovçi söz qöşilgan yoki qöşimça ʼ bilan ulangan; 5) ş., vil., mln oldida ajralmas böşliq bor.