Морфология ва грамматика

Ўзбек сўзлари қандай тузилган: сўз туркумлари, уларнинг шакллари ва имлоси. Бўлим сўз туркумлари бўйича тузилган — отдан ёрдамчи сўзларгача — ва имло қоидаларини ҳам қамраб олади.

1 / 22
§ 1

Morfologiya nimani oʻrganadi

Morfologiya — grammatikaning soʻz tuzilishi va uning shakllari haqidagi boʻlimi. U asos va affikslardan soʻz shakllari qanday yasalishini hamda soʻzlar qaysi soʻz turkumlariga boʻlinishini oʻrganadi. Oʻzbek tili — agglyutinativ til: grammatik maʼnolar affikslar orqali ifodalanadi, ular asosga ketma-ket, qatʼiy tartibda qoʻshiladi.

Asos va affiks

Asos — soʻzning asosiy maʼnoni anglatuvchi qismi (kitob). Affikslar unga grammatik maʼno qoʻshadi: kitoblar (koʻp), kitobim (mening), kitoblarimda (mening kitoblarimda). Oʻzbek tilida affikslar deyarli hamisha asosdan keyin keladi va unga ketma-ket, qatlam-qatlam qoʻshiladi.

kitob → kitoblar → kitoblarim → kitoblarimda

Aynan «asos va affikslar»ning qatʼiy tartibi oʻzbek morfologiyasini oldindan aytib boʻladigan qiladi: affikslar toʻplamini va ularning navbatini bilsangiz, deyarli har qanday soʻz shaklini yasash va tahlil qilish mumkin. Boʻlimning davomida biz soʻz turkumlari boʻyicha, otdan boshlab boramiz.

1 / 22