UzLocal

Типография ва дизайн

Типография ва рақамли дизайн ўзбекча матнни тоза ва ўқилиши осон сақлайди: қўштирноқ, тире, рақамлар, сарлавҳалар, УХ‑ёзув ва интерфейсларда ў, ғ ва ъ ҳарфларининг тўғри кўрсатилиши.

Қўштирноқ — матндаги иқтибос, кўчирма гап, ном ёки алоҳида (кўчма, киноявий) маънода қўлланган сўзни ажратиб кўрсатадиган жуфт тиниш белгиси. Унинг қачон қўйилиши тиниш белгилари бўйича дарсда ёритилган. Бу дарсда унинг шакли ҳақида сўз боради: ўзбек лотин ёзувида қайси белгилар тўғри, қайсилари хато ҳамда қўштирноқ қўшимчалар ва бошқа тиниш белгилари билан қандай ёзилади.

Тўғри шакл: “ ” ва ъ ъ

Ўзбек лотин ёзувида асосий (ташқи) қўштирноқ сифатида очилувчи “ ва ёпилувчи ” белгилари ишлатилади. Қўштирноқ ичидаги матнда яна қўштирноқ керак бўлса, ички қўштирноқ ъ ъ қўйилади. Очилувчи белги сўзга чапдан, ёпилувчи белги ўнгдан бўшлиқсиз ёпишади. « » шаклидаги қўштирноқ рус тилидаги ва ўзбек кирилл ёзувидаги матнлардан таниш, шу сабабли лотин ёзувида ҳам кўпинча хато қўйилади.

“Созламалар” бўлимига ўтинг. Абдулла Қодирийнинг “Ўткан кунлар” романи. Устоз деди: “Эртага ъАлпомишъ достонини ўқиймиз”.

Ўзбек лотин ёзувида қайси қўштирноқ тўғри
БелгиУнисоде кодиБаҳо
“ ”У+201С, У+201Дтўғри: ташқи қўштирноқ
ъ ъУ+2018, У+2019тўғри, лекин фақат ички қўштирноқ сифатида
« »У+00АБ, У+00ББлотин ёзувида хато (рус матни ва ўзбек кирилл ёзувида қўлланади)
„ “У+201Э, У+201Схато
" "У+0022матнда хато; фақат дастур кодида қолади
ъ ъ ва ъУ+0027, У+0060хато

Қўштирноқни ва ъ белгилари билан адаштирманг

Ички қўштирноқ ъ ъ кўринишидан ў, ғ ҳарфларидаги (У+02ББ) белгисига ва тутуқ белгиси ъ (У+02БС) га жуда ўхшайди, аммо булар бошқа-бошқа белгилар. ва ъ — сўзнинг бир қисми, қўштирноқ эса тиниш белгиси, дастурлар уни сўз чегараси деб ҳисоблайди. Шунинг учун ўрнига қўштирноқ билан терилган сўз қидирувда топилмаслиги ёки сатр охирида бўлиниб кетиши мумкин. Тескари хато — қўштирноқ ўрнига ёки ъ қўйиш ҳам учрайди. Батафсил — апострофлар ҳақидаги дарсда.

Тўғри: ўзбек, ғишт, маълумот, “Наврўз” байрами. Хато: ўзбек, ғишт, маълумот, Наврўзъ байрами.

Қўштирноқдан кейинги қўшимча

Қўштирноқ ичидаги ном турланганда, қўшимча ёпилувчи қўштирноқдан кейин бўшлиқсиз қўшилади. Қўшимчани қўштирноқ ичига киритиш хато, чунки бунда номнинг ўзи ўзгаради. Ёриқнома ва интерфейс матнларида номни турламасдан, изоҳловчи сўз (тугма, бўлим, илова, роман) қўшиб, қўшимчани унга қўшиш қулайроқ: “Сақлаш” тугмасини босинг.

Қўштирноқдаги номларга қўшимча қўшиш
ТўғриХатоЯхшироқ
“Ўткан кунлар”ни ўқидим“Ўткан кунларни” ўқидим“Ўткан кунлар” романини ўқидим
“Сақлаш”ни босинг“Сақлаш” ни босинг“Сақлаш” тугмасини босинг
“Давлат тили ҳақида”ги қонун“Давлат тили ҳақидаги” қонуншундай ёзилади: бу барқарор шакл

Қўштирноқ ва бошқа тиниш белгилари

Бутун гапга тегишли нуқта, вергул, нуқтали вергул ва икки нуқта ёпилувчи қўштирноқдан кейин қўйилади. Иқтибос ёки номнинг ўзига тегишли сўроқ, ундов белгиси ва кўп нуқта қўштирноқ ичида қолади. Ички ва ташқи қўштирноқ охирида ёнма-ён келса, иккаласи ҳам ёзилади: ъ”.

Сиз “Икки эшик ораси”ни ўқиганмисиз? Мақола “Тил — миллат кўзгуси!” деб номланган. Сарлавҳа: “Қодирийнинг ъМеҳробдан чаёнъ романи ҳақида”.

Қўштирноқни қандай териш ва матнни текшириш

Wиндоwс тизимида рақамлар клавиатурасида: Алт+0147 (“), Алт+0148 (”), Алт+0145 (ъ), Алт+0146 (ъ). масОС тизимида: Оптион+[ ва Оптион+Шифт+[ “ ” белгиларини, Оптион+] ва Оптион+Шифт+] ъ ъ белгиларини беради. Матн муҳарририда автоматик алмаштириш созламасини текширинг: тил созламасига қараб у « » ёки „ “ қўйиб юбориши мумкин. Дастур коди, ўзгарувчилар ({усернаме}, %с) ва ҲТМЛ атрибутлари ичидаги тўғри қўштирноқларни ўзгартирманг, акс ҳолда дастур ишламай қолади. Текшириш учун матндан ", « ва » белгиларини қидиринг: ўзбек лотин матнида улар бўлмаслиги керак.

Бўшлиқ (пробел) — матнда сўзлар ва тиниш белгиларини бир-биридан ажратиб турадиган бўш оралиқ. Оддий бўшлиқ турган жойда дастур сатрни узиб, қолган қисмини кейинги қаторга ўтказиши мумкин. Ажралмас бўшлиқ (У+00А0) кўринишидан оддий бўшлиқдан фарқ қилмайди, аммо унинг икки томонидаги қисмлар доим бир сатрда қолади. Тўғри қўйилган бўшлиқлар матнни тартибли ва осон ўқиладиган қилади, айниқса тор экранларда.

Тиниш белгилари атрофидаги бўшлиқлар

Нуқта, вергул, нуқтали вергул, икки нуқта, сўроқ ва ундов белгиси олдинги сўзга бўшлиқсиз ёпишади, улардан кейин битта бўшлиқ қўйилади. Қавс ва қўштирноқнинг ички томонида бўшлиқ бўлмайди. Тире (—) икки томондан бўшлиқ билан ажратилади, сонлар оралиғидаги қисқа тире (–) эса бўшлиқсиз ёзилади. Фоиз белгиси сонга бўшлиқсиз ёзилади.

Белгилар билан бўшлиқ: тўғри ва хато
БелгиТўғриХато
вергул, нуқтаКитоб, дафтар ва ручка.Китоб ,дафтар ва ручка .
қавс(масалан, 5‑синф)( масалан, 5‑синф )
қўштирноқ“Созламалар” бўлими“ Созламалар ” бўлими
тиреТарих — ўтмиш кўзгуси.Тарих—ўтмиш кўзгуси.
қисқа тире10:00–18:0010:00 – 18:00
фоиз25%25 %
кўп нуқтаКутиб туринг…Кутиб туринг ...

Ажралмас бўшлиқ нима учун керак

Сатр охирида “10” бир қаторда, “000” эса кейинги қаторда қолиб кетса, ўқувчи икки хил сонни кўради. Худди шундай, сонни ўлчов бирлигидан, бош ҳарфни фамилиядан, тирени олдинги сўздан ажратиб бўлмайди. Бундай жойларда оддий бўшлиқ ўрнига ажралмас бўшлиқ қўйилади. Бу, айниқса, сатрлари қисқа бўлган тугмалар, билдиришномалар ва мобил иловаларда муҳим.

Ажралмас бўшлиқ қаерда қўйилади (мисолларда у қўйилган)
ҲолатМисол
сон хоналари орасида10 000, 1 250 000
сон ва ўлчов бирлиги100 кг, 5 км, 20 °С, 10 МБ
сон ва пул бирлиги50 000 сўм, 50 $
сон ва ҳисоб сўзи5 та китоб, 10 нафар ўқувчи, 3 дона
сон ва қисқартма5 млн, 2 млрд, ХХИ аср
сон ёки бирликдан кейинги қўшимча5000 гача, 100 кг гача
исм-шариф бош ҳарфлари ва фамилияА. Қодирий, О. И. Акмалов
бир неча сўздан иборат қисқартмаларва ҳ. к., Тошкент ш.
тиредан олдинЭкран — асосий қисм.
маҳсулот ва версия номлариWиндоwс 11, Андроид 14

Сарлавҳа ва тугмаларда қисқа (уч ҳарфгача) сўзлардан кейин ҳам ажралмас бўшлиқ қўйиш фойдали: ҳар куни, сиз билан, ўз вақтида. Шунда қисқа сўз сатр охирида ёлғиз қолиб кетмайди.

Ажралмас бўшлиқни қандай териш мумкин

Wиндоwс тизимида: рақамлар клавиатурасида Алт+0160; Мисрософт Wорд дастурида: Стрл+Шифт+Бўшлиқ. масОС тизимида: Оптион+Бўшлиқ. ҲТМЛ кодида: &нбсп; ёки  . Ажралмас бўшлиқни кўриш учун муҳаррирда яширин белгиларни кўрсатиш (¶) режимини ёқинг: Wорд дастурида ажралмас бўшлиқ кичик доирача (°), оддий бўшлиқ эса нуқта билан кўринади.

Кўп учрайдиган хатолар ва ўзини текшириш

Кўп учрайдиган хатолар: сўзлар орасида икки ва ундан ортиқ бўшлиқ; матнни жадвал ёки хатбоши созламалари ўрнига бўшлиқлар билан текислаш; вергул ва нуқтадан олдин бўшлиқ; тиниш белгисидан кейин бўшлиқнинг ёқлиги; санадаги дефис атрофида бўшлиқ; сон ва фоиз белгиси орасида бўшлиқ. Текшириш учун қидирув орқали иккита бўшлиқни топиб, биттага алмаштиринг, “ ,” ва “ .” бирикмаларини топинг, яширин белгилар режимида эса сон билан бирлик орасида ажралмас бўшлиқ турганига ишонч ҳосил қилинг.

Хато: Салом ,дунё ! 2025 ‑йил, 25 %. Тўғри: Салом, дунё! 2025‑йил, 25%.

Сонлар ва саналар ёзилиши — рақам билан ёзиладиган миқдор, тартиб, сана, вақт ва пул суммасини матнда бир хил ва хатосиз кўрсатиш қоидалари. Ўзбек тилида улар рус ва инглиз тилларидагидан фарқ қилади: хоналар вергул билан эмас, бўшлиқ билан ажратилади, каср қисми вергул билан ёзилади, пул белгиси эса сондан кейин келади. Қуйида ҳар бир ҳолат учун тўғри шакл ва кўп учрайдиган хатолар берилган.

Сонлар: хоналар ва каср

Тўрт хонадан узун сонлар ўнгдан чапга уч хонадан гуруҳланади ва гуруҳлар ажралмас бўшлиқ билан ажратилади: 10 000, 1 500 000. Тўрт хонали сонларда бўшлиқ ихтиёрий: 2935 ёки 2 935. Хоналарни вергул ёки нуқта билан ажратиш хато. Каср қисми вергул билан ажратилади: 2,5; 0,75. Нуқта фақат версия рақамлари ва шунга ўхшаш техник белгиларда сақланади. Манфий сонларда дефис эмас, минус белгиси (−) қўйилади.

Сонларни ёзиш
ҲолатТўғриХато
катта сон1 250 0001,250,000; 1.250.000
ўнли каср2,52.5
фоиз25%25 %
ҳарорат+25 °С, −10 °С+25°С, -10°С
та билан саноқ5 та китоб5та китоб; 5-та китоб
катта сонни қисқартириш5 млн сўм, 2 млрд5М сўм, 2Б (тавсия этилмайди)

Тартиб сонлар

Араб рақами билан ёзилган тартиб сондан кейин -инчи қўшимчаси ёзилмайди, унинг ўрнига дефис қўйилади: 5‑синф, 1‑мактаб, 3‑боб. Рим рақамидан кейин дефис қўйилмайди: ХХИ аср, ИИ жилд. № белгиси ўзбек тилида ишлатилмайди. Рақам ва сўз турли сатрларга ажралиб кетмаслиги учун ажралмас дефис (У+2011) қўйиш қулай.

Тўғри: 5‑синф ўқувчиси, 12‑уй, 3‑хонадон, 11‑мактаб ёки 11‑сонли мактаб, ХХИ аср. Хато: 5‑инчи синф, 5 синф (“бешинчи синф” маъносида), Мактаб № 11.

Саналар

Тўлиқ сана аввал йил, сўнг кун ва ой тартибида ёзилади. Йил ва кун тартиб сон бўлгани учун рақамдан кейин дефис қўйилади: 2025‑йил 1‑январ. Ой номлари кичик ҳарф билан ёзилади; тавсия этиладиган шакллар — сентябр, октябр. Қўшимча ой номига ёки йил сўзига қўшилади: 28‑сентябрда, 2025‑йилда. Қисқа рақамли шаклда кун, ой ва йил нуқта билан ажратилади: 01.01.2025.

Саналарни ёзиш
ҲолатТўғриХато
тўлиқ сана2025‑йил 1‑январ2025 йил 1 январ; 1 январ 2025 йил
қўшимчали сана2025‑йил 28‑сентябрда2025 йил 28 сентябрда
рақамли сана01.01.202501/01/2025; 01-01-2025; 2025.01.01
ой номи1‑сентябр, 15‑октябр1‑Сентябр, 15‑октабр
давр оралиғи1941–1945‑йиллар, 2025‑йил 1–10‑июл1941‑1945 йиллар; 1-10 июл

Вақт

Вақт 24 соатлик тизимда ёзилади, соат ва дақиқа икки нуқта билан ажратилади: 18:30. Рақамли ёзувда (жадвал, интерфейс) бир хонали соат олдига нол қўйилади: 09:05. Икки нуқта ўрнига нуқта, дефис ёки вергул қўйиш хато. Вақт оралиғи қисқа тире билан бўшлиқсиз ёзилади: 10:00–18:00. Вақтдан кейинги қўшимча ажралмас бўшлиқ билан ажратилади: 09:00 дан 18:00 гача.

Дарс 08:30 да бошланади. Иш вақти: душанба–жума, 09:00–18:00. Хато: 8.30, 9-00, 9:00 – 18:00.

Пул бирликлари

Пул бирлигининг номи, коди ёки белгиси сондан кейин ажралмас бўшлиқ билан ёзилади: 50 000 сўм, 50 $, 100 УСД, 20 АҚШ доллари. Белгини сон олдидан ёки унга бўшлиқсиз ёзиш ($50, 50$) хато. Сўм сўзи кичик ҳарф билан ёзилади. Катта суммаларда млн ва млрд қисқартмалари қулай: 2,5 млн сўм. Битта матнда бир хил ёзувга амал қилинг: бир жойда сўм, бошқа жойда УЗС ёзманг.

Нархи: 125 000 сўм. Тўлов: 50 $ ёки 50 УСД. Чегирма: 15%. Хато: $50, 50$, 125,000 сўм, 125.000 сўм.

Тире, қисқа тире ва дефис — узунлиги ва вазифаси билан фарқ қиладиган горизонтал чизиқлар. Тире (—) тиниш белгиси: гап бўлаклари ёки гап қисмлари орасидаги паузани кўрсатади. Қисқа тире (–) сон, вақт ва жой оралиғини билдиради. Дефис, яъни чизиқча (-), имло белгиси: у битта сўзнинг қисмларини боғлайди. Шу гуруҳга ажралмас дефис (‑) ва минус (−) ҳам киради. Клавиатурада одатда фақат дефис бўлгани учун у бошқа белгилар ўрнига ҳам ёзилади — бу типографик хато. Бу дарсда маъно фарқи эмас (у пунктуатсия бўлимида берилган), балки қайси белгини танлаш ва уни қандай ёзиш ҳақида сўз боради.

Белгилар, уларнинг кодлари ва вазифаси

Ўзбек матнидаги чизиқсимон белгилар
БелгиНоми ва кодиВазифасиМисол
—тире (эм даш), У+2014гап қисмларини ажратади; икки томонидан бўшлиқ биланТарих — ўтмиш кўзгуси.
–қисқа тире (эн даш), У+2013“…дан …гача” оралиғи; бўшлиқсиз5–6 дона, 10:00–18:00
-дефис (чизиқча), У+002Дсўз қисмларини боғлайди; клавиатурадаги асосий белги, код ва манзилларда ягона тўғри белгиқўллаб-қувватлаш, йилдан-йилга
‑ажралмас дефис, У+2011қатор узилмайдиган дефис: сонлардан кейин, қисқа сўзларда2026‑йил, 5‑уй, ҚР‑код
−минус, У+2212манфий сон ва айириш амали−10 °С, 20 − 5 = 15
‒рақамли тире, У+2012кенглиги битта рақамга тенг; жадвал ва телефон рақамларида, ихтиёрий (қисқа тире билан алмаштириш мумкин)+998 90 123‒45‒67

Тире (—): бўшлиқ ва қатор узилиши

Сўзлар орасида тире икки томондан бўшлиқ билан ажратилади; ўзбек матнида тиренинг қўшиб ёзилиши (Тошкент—пойтахт) қўлланмайди. Портал тиредан олдин ажралмас бўшлиқ (У+00А0), ундан кейин эса оддий бўшлиқ қўйишни тавсия қилади: шунда тире янги қатор бошига тушиб қолмайди ва олдинги сўз билан бирга туради. Диалогда реплика тире билан бошланса, ажралмас бўшлиқ тиредан кейин қўйилади.

Тошкент — Ўзбекистон пойтахти. — Эртага келасизми? — сўради устоз. Меҳмонлар — қариндошлар ҳам, қўшнилар ҳам — байрамга йиғилди.

Қисқа тире (–): оралиқларни ёзиш

Қисқа тире йиллар, асрлар, саналар, соатлар, миқдор, ҳафта кунлари ва ёналишлар орасида “…дан …гача” маъносини беради. У бўшлиқсиз ёзилади. Қўшимча фақат охирги сондан кейин қўйилади: 1941–1945‑йиллар (1941‑1945‑йиллар эмас). Оралиқ қўшимчалар билан ифодаланса, тире керак эмас: 1‑июлдан 10‑июлгача. Оралиқ чегараларидан бирида бўшлиқ бўлса (2025‑йил 1‑июл — 2026‑йил 1‑июл), икки томонида бўшлиқ бор узун тире қўйилади. Тахминий миқдор сўз билан ёзилса, дефис (беш‑олти киши), рақам билан ёзилса, қисқа тире ишлатилади (5–6 киши).

1941–1945‑йиллар; ХИХ–ХХ асрлар; 10:00–18:00; 1–10‑июл; душанба–жума; 5–6 дона; Тошкент–Самарқанд поезди.

Дефис: оддий ёки ажралмас

Қайси сўзлар дефис билан ёзилиши “Чизиқча билан ёзиш” имло дарсида берилган. Типографияда эса дефиснинг қайси турини танлаш муҳим. Оддий дефисда дастур сўзнинг бир қисмини кейинги қаторга ўтказиб юбориши мумкин: қатор “‑йил” ёки “‑она” билан бошланиб қолади. Шунинг учун портал ажралмас дефисни (‑, У+2011) тавсия қилади: сонлардан кейин (2026‑йил, 5‑синф), қисқа жуфт ва такрорий сўзларда, ‑ку, ‑у (‑ю) юкламаларида, қисқартма ёки чет тилидаги ўзгармас қисм билан тузилган сўзларда (ҚР‑код, онлайн‑дарс) ва жой номларида (Ню‑Ёрк). Узун сўзларда оддий дефис ҳам яроқли.

Ажралмас дефис: 2026‑йил 1‑сентябр; 5‑синф; 12‑уй; ота‑она; тез‑тез; бор‑ку; ҚР‑код; онлайн‑дарс; Ню‑Ёрк. Оддий дефис ҳам бўлади: қўллаб-қувватлаш; йилдан-йилга.

Хатолар, белгиларни териш ва ўзини текшириш

Кўп учрайдиган хатолар
ҲолатНотўғриТўғри
эга ва кесим орасидаКитоб - билим манбаи. Китоб–билим манбаи.Китоб — билим манбаи.
йиллар оралиғи1941-1945 йиллар; 1941‑1945‑йиллар1941–1945‑йиллар
вақт оралиғи09:00 - 18:0009:00–18:00
рақам билан ёзилган тартиб сон5 синф; 5-нчи синф; № 5 мактаб5‑синф; 5‑мактаб
жуфт сўзота - она; ота–онаота‑она
манфий сон-10°С−10 °С

Ўзингизни текширинг: 1) чизиқнинг икки томонида бўшлиқ борми? Унда бу тире (—) бўлиши керак. 2) Икки сон, сана ёки ном орасида “…дан …гача” маъноси борми? Бўшлиқсиз қисқа тире (–) керак. 3) Чизиқ сўз ичидами? Бу дефис; рақамдан кейин ёки қисқа сўзда ажралмас дефис (‑) қўйинг. 4) Сон манфийми ёки айириш амалими? Минус (−) қўйилади. Матнни текширишда икки томонида бўшлиқ бор дефисни қидиринг: у деярли ҳар доим хато.

Белгиларни териш: Wиндоwс тизимида рақамли блокда Алт + 0151 (тире) ва Алт + 0150 (қисқа тире), масОС тизимида Оптион + Шифт + дефис ва Оптион + дефис, Линух тизимида Стрл + Шифт + У, сўнг код (2014, 2013, 2011, 2212) ва Энтер. ҲТМЛ кодида &мдаш;, &ндаш; ва &минус; мнемоникалари бор, ажралмас дефис эса ‑ коди билан ёзилади. Дастур коди, веб‑манзил ва файл номларидаги дефисни алмаштирманг: у ерда фақат оддий белги (-) ишлайди.

Апострофлар — ўзбек лотин ёзувида сўз таркибига кирадиган икки хил белги. Биринчиси тескари вергулга ўхшаш (У+02ББ): у ў ва ғ ҳарфларининг ажралмас қисми. Иккинчиси тутуқ белгиси ъ (У+02БС): у арабча ўзлашмаларда (маълумот, санъат) ва портал тавсиясига кўра лотин ёзувидаги чет тили номига қўшимча қўшилганда ёзилади. Иккаласи ҳам тиниш белгиси эмас. Шунинг учун уларнинг ўрнига клавиатурадаги тўғри апостроф (ъ) ёки қўштирноқ (ъ ъ) ёзиш типографик хато ҳисобланади.

Адаштириб бўлмайдиган ўхшаш белгилар

Апострофлар ва уларга ўхшаш белгилар
БелгиНоми ва кодиҚаерда ишлатиладиМисол
тескари вергул, У+02ББфақат ў ва ғ ҳарфларидаўқитувчи, тоғ
ътутуқ белгиси, У+02БСарабча ўзлашмалар; чет тили номидан кейинги қўшимчаэълон, ПДФъни
ътўғри апостроф, У+0027фақат дастур коди; ўзбек матнида хатохато: ўзбек, маълумот
ъ ъички қўштирноқ, У+2018 ва У+2019фақат қўштирноқ ичидаги қўштирноқ сифатидахато: ўзбек, маълумот
ъгравис, У+0060ўзбек матнида ишлатилмайдихато: ўзбек

Тўғри белги нега муҳим

Инсон учун бу белгилар деярли бир хил, компютер учун эса ёқ. Унисоде стандартида ва ъ ҳарфга яқин белгилар (модифиер леттер) тоифасига киради ва дастурлар уларни сўзнинг бир қисми деб ҳисоблайди. Тўғри апостроф ва қўштирноқ эса тиниш белгиси: баъзи дастурлар улар турган жойни сўз чегараси деб қабул қилади. Амалий оқибатлари: сайт ва луғатдаги қидирув бошқа белги билан терилган сўзни топмайди; имло текширгич тўғри сўзни хато деб белгилайди; алифбо бўйича саралаш бузилади; таржима сифатини назорат қилиш тизимлари глоссарий билан номувофиқлик ҳақида хабар беради. Яна муҳаррирдаги “ақлли қўштирноқ” функсияси ъ белгисини ўзи ъ ёки ъ га айлантиради ва битта матнда бир сўзнинг уч хил шакли пайдо бўлади.

ўзбек · ўзбек · ўзбек · ўзбек — кўзга битта сўз, компютер учун тўрт хил сўз. Фақат биринчиси тўғри.

Ў ва ғ: фақат

Ў ва ғ — алифбодаги алоҳида ҳарфлар; улардаги белгиси ҳарфдан ажратилмайди ва бошқа белги билан алмаштирилмайди. Бош ҳарфда ва бутунлай бош ҳарфлар билан терилган сўзда ҳам белги сақланади: Ўзбекистон, Ғиждувон, ЎЗБЕКИСТОН. белгисини очилувчи ички қўштирноқ ъ билан адаштириш осон: шакли ўхшаш, лекин қўштирноқ сўз ичида турмайди. ўрнига тутуқ белгисини ёзиш ҳам мумкин эмас: оъзбек ҳам хато. Ў ва ғ қаерда ёзилиши имло бўлимидаги “Тутуқ белгиси (ъ) ва ў, ғ ҳарфлари” дарсида берилган.

Тўғри: ўқитувчи, ғишт, боғча, Ўзбекистон, Ғиждувон. Нотўғри: ўқитувчи, ўқитувчи, ўқитувчи, оъқитувчи.

Тутуқ белгиси: сўзнинг барча шаклларида ъ

Тутуқ белгиси учун фақат ъ (У+02БС) ишлатилади. Белги сўзнинг барча шаклларида ва ясама сўзларда сақланади: маълумот — маълумотлар, санъат — санъаткор. Боғли матн кирилл ёзувидан лотин ёзувига ўгирилганда, ўзбекча ва арабча сўзлардаги ъ ъ белгисига айланади: маълумот → маълумот, таълим → таълим. Транслитератсия воситаси айнан У+02БС белгисини қўяётганини, тўғри апострофни эмас, текшириб кўринг.

Чет тили номларига қўшимча қўшиш

Чет тилидаги сўз ёки халқаро қисқартма ўзбек имлосига мослаштирилмай, асл шаклида ёзилса, портал унга қўшимчани тутуқ белгиси орқали қўшишни тавсия қилади: белги асосни қўшимчадан ажратади ва номнинг ўқилишини бузмайди. Бунда фақат ъ тўғри келади; дефис, бўшлиқ, , ъ ёки ъ хато. Ўзбекча қисқартмаларга қўшимча бевосита қўшилади: АҚШда, БМТга. Қўшимчадан изоҳловчи сўз ёрдамида қочиш ҳам мумкин: ПДФ‑файлни очиш, ВИП‑мижозлар учун.

Чет тили номидан кейинги қўшимча
ТўғриНотўғри
ПДФъни юклаб олингПДФъни, ПДФъни, ПДФ-ни, ПДФ ни, ПДФни
ОКъни босингОКъни, ОК-ни
УСБъга улангУСБъга, УСБ га
АҚШда (ўзбекча қисқартма)АҚШъда, АҚШъда

Белгиларни териш ва матнни текшириш

Энг қулай ёл — ва ъ алоҳида тугмаларга жойлаштирилган ўзбек лотин клавиатура тартибидан фойдаланиш. Белгиларни код орқали ҳам териш мумкин: Линух тизимида Стрл + Шифт + У, сўнг 02бб ёки 02бс ва Энтер; баъзи муҳаррирларда кодни ёзиб, Алт + Х босиш кифоя; ҲТМЛ кодида ʻ ва ʼ. Муҳаррир белгиларни ўзгартириб юбормаслиги учун “ақлли қўштирноқ” функсиясини ўчиринг ёки созланг. Текшириш учун матндан ъ, ъ, ъ ва ъ белгиларини қидиринг: ички қўштирноқдан бошқа ҳар бири деярли албатта хато. Қидирувда одамлар кўпинча ўзбек деб ёзади, аммо саҳифада сўз тўғри шаклда туриши керак.

Сарлавҳа — матн, бўлим, жадвал ёки интерфейс ойнасининг қисқа номи. У ўқувчига саҳифада нима ҳақида гап боришини дарҳол тушуниш ва керакли қисмни топишга ёрдам беради. Ўзбек тилида сарлавҳа оддий гап каби ёзилади: бош ҳарф билан фақат биринчи сўз ва сарлавҳа таркибидаги атоқли отлар бошланади, қолган сўзлар кичик ҳарф билан ёзилади. Инглиз тилидаги ҳар бир сўзни бош ҳарф билан ёзиш одати (Титле Сасе) ўзбек тилига кўчирилмайди. Сарлавҳа охирида нуқта қўйилмайди.

Бош ҳарф: биринчи сўз ва атоқли отлар

Сарлавҳа ичида гапдаги қоидалар амал қилади (улар имло бўлимидаги “Бош ҳарфлар имлоси” дарсида берилган). Атоқли отлар, расмий номлар ва ўзбекча қисқартмалар ўз шаклини сақлайди: Тошкент, Олий Мажлис, АҚШ. Ой ва ҳафта кунлари, миллат ва тил номлари, сиз олмоши сарлавҳада ҳам кичик ҳарф билан ёзилади. Сарлавҳа дефисли сўз билан бошланса, фақат унинг биринчи қисми бош ҳарф билан ёзилади: Онлайн‑дарслар жадвали.

Сарлавҳаларда бош ҳарф
НотўғриТўғриИзоҳ
Сайт Созламаларини ЎзгартиришСайт созламаларини ўзгартиришинглизча Титле Сасе калкаси
Тошкент Шаҳрида Янги Метро БекатлариТошкент шаҳрида янги метро бекатларитурдош сўзлар кичик ҳарф билан
1‑Сентябр — Мустақиллик Куни1‑сентябр — Мустақиллик куниой номи кичик ҳарф билан; байрам номида фақат биринчи сўз бош ҳарф билан
Онлайн‑Дарслар ЖадвалиОнлайн‑дарслар жадвалидефисли сўзнинг иккинчи қисми кичик ҳарф билан
Янги имкониятлар Сиз учунЯнги имкониятлар сиз учунсайт ва иловаларда сиз кичик ҳарф билан

Сарлавҳадаги тиниш белгилари

Сарлавҳадан кейин нуқта қўйилмайди, сўроқ ва ундов белгилари эса маъно талаб қилса қўйилади. Сарлавҳа ва кичик сарлавҳа икки нуқта билан боғланиши мумкин; икки нуқтадан кейинги сўз, атоқли от бўлмаса, кичик ҳарф билан ёзилади. Асар ёки ҳужжат номининг ўзи сарлавҳа бўлса, қўштирноққа олинмайди; сарлавҳа ичида тилга олинса, “ ” қўштирноқда ёзилади. Сарлавҳада ва ҳ.к. каби қисқартмалардан қочган маъқул, сарлавҳадаги сўзлар бўғин бўйича кўчирилмайди.

Тўғри: Эга: таъриф ва турлари; “Ўткан кунлар” романида тарихий шахслар; Ҳисобни қандай тиклаш мумкин? Нотўғри: Эга: Таъриф ва турлари. — ортиқча бош ҳарф ва нуқта.

Бир турдаги сарлавҳалар — бир хил шаклда

Бир бўлим ёки битта экрандаги бир турдаги сарлавҳалар бир хил грамматик шаклда ёзилади. Ёриқнома ва ёрдам саҳифаларида ‑иш/‑ш қўшимчали ҳаракат номи қулай: Қурилмани қўшиш, Маълумотларни таҳрирлаш. Битта рўйхатда ҳаракат номи, буйруқ ва саволни аралаштириш ўқувчини чалғитади. Савол шаклидаги сарлавҳа сўроқ белгиси билан тугайди; белгисиз “қандай … мумкин” шакли чала гапдек кўринади, уни “… тартиби” билан алмаштирган маъқул. Тугма ва хабарлар матни ҳақида “Интерфейс матни: тугмалар, мурожаат, оҳанг” дарсида.

Сарлавҳалар занжири
Аралаш (нотўғри)Бир хил шаклда (тўғри)
Қурилмани қўшишҚурилмани қўшиш
Маълумотларни таҳрирлангМаълумотларни таҳрирлаш
Ҳисобни қандай ўчириш мумкинҲисобни ўчириш тартиби

Бутунлай бош ҳарфлар билан ёзилган сарлавҳа

Дизайн талаби билан сарлавҳа баъзан бутунлай бош ҳарфлар билан терилади. Бунда ш ва ч ҳарф бирикмаларининг иккала ҳарфи ҳам катта ёзилади: ШАҲРИСАБЗ, ЧИРЧИҚ (оддий ёзувда — Шаҳрисабз, Чирчиқ). Ў ва ғ ҳарфларида белгиси сақланади: ЎҚУВ РЕЖАСИ, ТОҒ ЁЛЛАРИ. Узун матнни бутунлай бош ҳарфлар билан ўқиш қийин, шунинг учун бу усул фақат қисқа сарлавҳа ва ёзувларга мос. Матннинг ўзини оддий ёзиб, катта ҳарфларни безаш воситалари (масалан, ССС) орқали берган маъқул: шунда нусха кўчириш ва қидирувда матн тўғри қолади.

Тўғри: ЎҚУВ РЕЖАСИ; ШАҲРИСАБЗ ШАҲРИ. Нотўғри: ЎҚУВ РЕЖАСИ; ЎҚув Режаси; ШАҲРИСАБЗ ШАҲРИ.

Ўзингизни текширинг

1) Сарлавҳада биринчи сўз ва атоқли отлардан бошқа бош ҳарф қолдими? 2) Охирида ортиқча нуқта ёқми, савол бўлса, сўроқ белгиси борми? 3) Бир бўлимдаги сарлавҳалар бир хил шаклдами? 4) Ой, ҳафта кунлари ва сиз кичик ҳарф билан ёзилганми? 5) Бутунлай бош ҳарфли сарлавҳада Ш, Ч, Ў ва Ғ тўғри ёзилганми? 6) Сарлавҳа қисқами ва унда саҳифанинг асосий мавзуси акс этганми?

Интерфейс матни (микроматн, УХ‑матн) — сайт, илова ёки дастурдаги тугма, меню банди, сарлавҳа, майдон номи, билдиришнома ва хато хабарларининг қисқа матнлари. Улар экранда нима бўлаётганини ва кейин нима қилиш кераклигини тушунтиради. Яхши интерфейс матнини ўқиган одам ўйланиб қолмасдан керакли амални бажаради. Тиниш ва махсус белгилар интерфейс типографикаси дарсида, сана ва валюта каби меъёрлар эса маҳаллийлаштириш дарсида кўрилади.

Оҳанг: расмий, лекин самимий

Ўзбекча интерфейсда фақат расмий, ҳурматли оҳанг ўринли. Матн маҳсулотни яхши биладиган ва ёрдамга тайёр одамнинг нутқидай янграсин: хушмуомала ва аниқ, лекин қуруқ ҳам, мажбурловчи ҳам эмас. Жаргон, шева сўзлари ва ҳазил мос келмайди: улар ҳаммага тушунарли эмас, расмий мулоқотдаги норасмий оҳанг эса ҳурматсизлик деб қабул қилинади. Адабий тилда ёзинг. “Энг яхши”, “энг тез” каби баҳоларни далилсиз ишлатманг. Гапни асосий фикрдан бошланг — кўпчилик матнни кўз югуртириб ўқийди.

Мурожаат: фақат “сиз”

Фойдаланувчига доим “сиз” билан мурожаат қилинади; “сен” қўпол эшитилади ва интерфейсда ишлатилмайди. Гап бошида келмаса, сиз ва унинг шакллари (сизга, сизнинг) кичик ҳарф билан ёзилади. Ҳурмат асосан феъл қўшимчаларида ифодаланади: буйруқ майлида -инг (киритинг, танланг), ўтган замонда -дингиз (киритдингиз), эгаликда -ингиз (қурилмангиз). Шахс қўшимчадан билиниб тургани учун сизнинг, менинг, биз олмошларини одатда тушириб қолдирган маъқул.

Хато: Паролни ўзгартирдинг. → Тўғри: Паролни ўзгартирдингиз. Хато: Сўровномани тўлдир. → Тўғри: Сўровномани тўлдиринг. Ортиқча: Сизнинг қурилмангиз ҳали тайёр эмас. → Яхшироқ: Қурилмангиз ҳали тайёр эмас. Ортиқча: Биз почтангизга билдиришнома юборамиз. → Яхшироқ: Почтангизга билдиришнома юборамиз.

Тугмалар: ҳаракат номи шакли

Тугма, меню банди ва буйруқ номлари -ш, -иш қўшимчали ҳаракат номи билан ёзилади: Сақлаш, Юбориш, Тизимга кириш. Буйруқ шакли (Сақланг), -моқ шакли (Сақламоқ) ва шахсли шакллар (Сақлайман) тугмага мос эмас. Бир менюдаги бандлар бир хил шаклда бўлади: Элементни ўчириш ва Элементни нусхалаш ёнидаги янги банд Элементни жойлаш бўлади, Элементни жойланг эмас. Ёриқнома матнида эса буйруқ майли ишлатилади: “Сақлаш” тугмасини босинг.

Тугма ва буйруқлар: тўғри ва хато шакллар
Асл матнТўғриХато
Войти / Лог инТизимга киришКиринг; Логин
Зарегистрироваться / Сигн упРўйхатдан ўтишАккаунт яратинг
Удалить / ДелетеЎчиришЎчиринг; Ўчирмоқ
Подробнее / Леарн мореБатафсилКўпроқ билиш
Да, удалить / Ес, делетеҲа, ўчирилсинҲа, ўчириш; Ҳа, ўчираман

Охирги қатор алоҳида ҳолат: “Ҳа, ўчириш” туридаги тасдиқлаш ойналарида мажҳул нисбатдаги -син шакли қулай: Ҳа, ўчирилсин; Ҳа, юборилсин; Ҳа, сақлансин. Асосий қоида эса: бир амал бутун маҳсулотда бир хил сўз билан аталади.

Муваффақият ва хато хабарлари

Муваффақият хабарида нима бўлганини қисқа айтинг: Файл сақланди, Хабар юборилди; муваффақиятли сўзи ва оддий амал учун табрик одатда ортиқча. Хато хабари нима бўлганини ва уни қандай тузатишни айтади. Фойдаланувчини айбламанг, шахссиз тузилма афзал: Нотўғри код киритдингиз эмас, Код хато. Вой ундови ва ўта салбий афсуски сўзи керак эмас. Иложсиз сўзи амални умуман бажариб бўлмаслигини билдиради; қайта уриниш мумкин бўлса, уни ишлатманг.

Тармоқ хатолиги. Интернетга уланишни текширинг. Хабар юборилмади. Қайта уриниб кўринг. Парол камида 8 та белгидан иборат бўлиши керак. Ёрдам хизмати билан боғланинг.

Соддароқ, қисқароқ, канселяритсиз

Оғир ва содда ифодалар
ОғирСоддаНима тузатилди
Матнни таҳрир қилиш ишларини амалга ошириш лозим.Матнни таҳрирланг.ҳаракат номлари занжири ўрнига феъл
Сиз томондан янги парол киритилиши керак.Янги паролни киритинг.мажҳул нисбат ўрнига тўғридан тўғри мурожаат
Ушбу илова фойдали ҳисобланади.Бу илова фойдали.ортиқча ҳисобланади феъли олиб ташланди
Агар паролни унутган бўлсангиз…Паролни унутган бўлсангиз…шарт -са қўшимчасида ифодаланган

Ўзингизни текширинг: мурожаат ҳамма жойда “сиз” биланми; тугма ва меню бандлари бир хил ҳаракат номи шаклидами; бир тушунча синонимларсиз, битта сўз билан аталганми; хато хабари айбламасдан сабаб ва ечимни айтадими; гаплар қисқа, кесим охирида турибдими. Сўнг матнни экранда ўқинг: тугма сарлавҳа билан бирга мазмунли бўлиши керак.

Интерфейс типографикаси — экрандаги қисқа матнларда (тугма, меню банди, сарлавҳа, майдон, билдиришнома) тиниш белгилари, бош ҳарфлар, махсус белгилар ва бўшлиқларни қўллаш қоидалари. Интерфейсда матн кам, жой тор, сатрлар эса кўпинча алоҳида таржима қилинади, шунинг учун битта хато нуқта ёки қўштирноқ дарҳол кўзга ташланади, баъзан эса дастурни бузади. Қўштирноқ, тире, апостроф, сон ва бўшлиқларнинг умумий қоидалари бўлимнинг бошқа дарсларида берилган; бу ерда уларнинг интерфейсга хос томонлари жамланган.

Сатр охиридаги нуқта

Битта сўз бирикмаси ёки битта қисқа гапдан иборат ёзувлар — тугма, меню банди, сарлавҳа, майдон номи, қисқа ҳолат хабари — нуқтасиз ёзилади. Матн икки ва ундан ортиқ гапдан иборат бўлса, ҳар бир гапдан кейин, жумладан охиргисидан кейин ҳам нуқта қўйилади. Сўроқ ва ундов белгилари қисқа сатрда ҳам сақланади.

Интерфейсда нуқта қачон керак
Матн туриТўғриХато
ТугмаСақлашСақлаш.
Бир гапли хабарХабар юборилмадиХабар юборилмади.
Икки гапли хабарТармоқ хатолиги. Интернетга уланишни текширинг.Тармоқ хатолиги. Интернетга уланишни текширинг
Тасдиқлаш саволиФайлни ўчирасизми?Файлни ўчирасизми

Регистр: фақат биринчи сўз бош ҳарф билан

Инглиз интерфейсларида ҳар бир сўзни бош ҳарф билан ёзиш (Титле Сасе) кенг тарқалган. Ўзбек тилида, рус тилидаги каби, тугма, меню ва сарлавҳада фақат биринчи сўз ва атоқли отлар бош ҳарф билан ёзилади. Инглиз регистрини таржимага кўчирманг. Дизайн ёзувни бош ҳарфларда (САҚЛАШ) талаб қилса, бу матннинг ўзида эмас, безак услубида берилади. Сарлавҳалар ҳақида батафсил — “Сарлавҳалар ва бош ҳарфлар” дарсида.

Хато: Тасвирни Юклаб Олиш → Тўғри: Тасвирни юклаб олиш. Хато: Ҳисоб Созламалари → Тўғри: Ҳисоб созламалари. Хато: “Созламалар” Бўлимига Ўтинг → Тўғри: “Созламалар” бўлимига ўтинг.

Матнда интерфейс элементларининг номи

Ёриқнома ва маслаҳатларда тугма ёки бўлим номи “ ” қўштирноққа олинади ёки бошқача, масалан қалин шрифт билан ажратилади, лекин бир саҳифада битта усул ишлатилади. Қўшимчани номнинг ўзига эмас, тугмаси, бўлими, банди каби умумий сўзга қўшган маъқул. Тўрт ва ундан ортиқ сўзли номни албатта ажратинг, акс ҳолда у қаерда тугаши тушунилмайди. Лотин ёзувидаги чет номларга қўшимча ъ белгиси орқали қўшилади (Блуетоотҳъни ёқинг), лекин умумий сўз билан кўпинча табиийроқ: Блуетоотҳ функсиясини ёқинг.

“Файл қўшиш” тугмасини босинг. “Таътил учун китоблар” тўпламини очинг. Ёмон: Файл қўшишни босинг — ном ажратилмаган ва оддий ҳаракат сифатида ўқилади.

Ўзгарувчилар, теглар ва код

Интерфейс сатрларида ўзгарувчилар ({наме}, {соунт}, %с) ва теглар (<б>…</б>) учрайди. Уларни таржима қилманг, ўзгартирманг ва ўчирманг; сўз тартиби ўзгарса, ўзгарувчини янги жойга кўчиринг, жуфт теглар эса ўша сўзларни ўраб турсин. Код ичидаги тўғри қўштирноқ ва апострофларни типографик белгиларга алмаштирманг — дастур ишламай қолиши мумкин. Қўшимчани тўғридан тўғри ўзгарувчига қўшиш хавфли: қўшимча сўзнинг охирги товушига қараб ўзгаради (Тошкентга, лекин Чортоққа, банкка). Умумий сўз ёки икки нуқтали тузилма ишончлироқ. Сондан кейин от бирликда қолади, та эса ажралмас бўшлиқ билан ёзилади.

Хавфли: {ситй}га етказиб бериш (Чортоқ бўлса, хато Чортоқга чиқади). → Ишончли: Етказиб бериш манзили: {ситй}. Тўғри: {соунт} та файл юкланди — 1 та файл, 5 та файл. Хато: 5 та файллар.

Махсус белгилар ва жойни тежаш

Ўзбекча матн кўпинча инглизчадан узунроқ чиқади, чунки қўшимчалар сўзни чўзади. Сатр сиғмаса, аввал ортиқча олмош, умумий сўз ва агар боғловчисини олиб ташланг, гапни қайта тузинг; келишилмаган бўлса, сўзни ўзбошимчалик билан кесманг (Созл., Юкл.). 10К, 2М каби ҳарфли индекслар ўзбек фойдаланувчисига нотаниш — 10 минг, 2 млн деб ёзган маъқул. Бошқа белгилар жадвалда.

Интерфейсдаги махсус белгилар
БелгиҚаерда ишлатиладиМисол
… (битта белги)жараён давом этяпти; буйруқ яна ойна очадиЮкланмоқда…; Бошқа ном билан сақлаш…
/жой тор бўлганда: сўзлар орасида бўшлиқсиз, бирикмалар орасида бўшлиқ билан; ёрдам матнида — ёкиБирламчи/Такрорий
%сондан кейин бўшлиқсизЧегирма 25%
ажралмас бўшлиқсон билан та, валюта, бирлик орасида5 та, 50 000 сўм, 10 МБ
ажралмас дефиссана ва тартиб сон2026‑йил 1‑декабр, 3‑қадам
− (минус)манфий қийматБаланс: −12 500 сўм

Маҳаллийлаштириш — дастур, сайт, илова ёки ўйинни муайян тил ва мамлакат фойдаланувчиларига мослаш жараёни. У таржимадан кенгроқ: матн билан бирга сана ва вақт, сон ва валюта форматлари, манзил, телефон рақами, исмлар, расм ва мисоллар ҳам маҳаллий меъёр ва одатларга келтирилади. Натижада интерфейс чет тилдан ўгирилгандек эмас, бошиданоқ ўзбек тилида ёзилгандек туюлиши керак. Инглизча лосализатион (қисқача Л10н) атамаси ўзбек тилида маҳаллийлаштириш деб берилади; “локализатсия” шаклидан қочган маъқул.

Маҳаллийлаштириш таржимадан нимаси билан фарқ қилади

Фақат таржима ва маҳаллийлаштириш
Нима ўзгарадиФақат таржимаМаҳаллийлаштириш
Матнсўзма-сўз ўгирилганмаъно ва оҳанг сақланган, гап ўзбекча тузилган
Сана11/16/20262026‑йил 16‑ноябр ёки 16.11.2026
Пул$50; 1,500.5050 $; 1 500,50 (Ўзбекистон аудиторияси учун — 50 000 сўм)
Мисоллардаги исм ва манзилларЖоҳн Смитҳ, Бакер СтреетАзиз Каримов, Амир Темур кўчаси, 15‑уй
Атамаларҳар сафар ҳар хиллуғат (глоссарий) асосида бир хил

Тил меъёри ва ёзув

Интерфейс адабий ўзбек тилида ёзилади: шева сўзлари бошқа вилоят аҳолисига тушунарсиз бўлиши мумкин, матн эса ҳар қандай ҳудудда бирдек табиий ўқилиши керак. Бир маҳсулотда битта ёзув — лотин ёки кирилл — танланади ва улар аралаштирилмайди. Лотин ёзувида ў ва ғ ҳарфлари белгиси (У+02ББ), тутуқ белгиси эса ъ (У+02БС) билан ёзилади. Улар ўрнига қўйилган тўғри апостроф ёки қўштирноқ сўзни бўлакларга ажратади, қидирув ва сатр кўчиришни бузади (батафсил — апострофлар ҳақидаги дарсда).

Грамматик мослаш

Ўзбек тилида предлоглар ёқ: уларнинг вазифасини келишик қўшимчалари ва кўмакчилар бажаради, кесим эса гап охирида туради, шунинг учун асл матн тузилиши кўчирилмайди. Грамматик жинс ҳам ёқ: русча “добавил / добавила” каби шакллар битта қўшди шакли билан берилади. Сондан кейин от бирликда қолади (1 та файл, 5 та файл), шунинг учун инглизча 1 филе / 5 филес каби кўплик вариантлари ўзбекчада одатда бир хил бўлади. Бирикмада -лар қўшимчаси одатда бир марта қўшилади: Ҳисоблар созламалари эмас, Ҳисоб созламалари.

Интерфейсдаги ёрдамчи сўзлар
Асл матнТўғриХато
От: / Фром:Кимдан:Дан:
Кому: / То:Кимга:Га:
Открыть с помощью… / Опен wитҳ…Очиш:… билан очиш
Нажмите «Скачать», чтобы сохранить файл на диск.Файлни дискка сақлаш учун “Юклаб олиш” тугмасини босинг.“Юклаб олиш” тугмасини босинг, файлни сақлаш учун дискка.

Маҳаллий форматлар

Ўзбекча интерфейс форматлари (батафсил — сонлар, саналар ва пул бирликлари ҳақидаги дарсда)
ФорматЁзилишиИзоҳ
Тўлиқ сана2026‑йил 16‑ноябрсондан кейин ажралмас дефис, ой кичик ҳарф билан
Қисқа сана16.11.2026кун.ой.йил
Вақт14:30; 10:00–18:0024 соатлик формат, АМ/ПМ ишлатилмайди
Ҳафтадушанба, сешанба … якшанбадушанбадан бошланади, кунлар кичик ҳарф билан
Сонлар10 000; 2,5хоналар ажралмас бўшлиқ, каср вергул билан
Пул50 000 сўм; 50 $валюта сондан кейин
Телефон+998 90 123‑45‑67мамлакат коди +998

Маданий мослаш ва атамалар

Мисоллардаги исм, манзил ва вазиятлар ўзбек фойдаланувчисига таниш бўлсин: Жоҳн Смитҳ ўрнига Азиз Каримов ёки Малика Юсупова табиийроқ (бундай алмаштиришни буюртмачи билан келишиб олинг). Валюта, ўлчов бирликлари ва ҳаволалар ҳам аудиторияга қараб текширилади. Атамалар луғатдан олинади ва бутун маҳсулотда бир хил ишлатилади: бир жойда Созламалар, бошқа жойда Параметрлар дейилса, фойдаланувчи адашади. Янги матн аввал таржима қилинган элементга ишора қилса, унинг мавжуд таржимасидан фойдаланинг. Бренд ва маҳсулот номлари таржима қилинмайди; келишик қўшимчаси уларга ъ белгиси орқали ёки умумий сўз ёрдамида қўшилади.

Камалак Пайъдан тўлаш ёки Камалак Пай иловаси орқали тўлаш (шартли ном). Хато: Камалак Пайъдан, Камалак Пайъдан, Камалак Пай-дан. Конструкторга ўтиш — элемент аввал Конструктор деб таржима қилинган бўлса, Буилдеръга ўтиш деб ёзманг.

Контекстда текшириш

Маҳаллийлаштириш экранда якунланади. Таржимани скриншотда ёки илованинг ўзида кўринг: сатр сиғдими, тугма сарлавҳа билан мос келадими, ўзгарувчи ўрнига ҳақиқий қиймат қўйилганда гап тўғри чиқяптими, сана ва сон форматлари тўғрими. Нуқтасиз 2–4 сўзли алоҳида сатр кўпинча тугма ёки сарлавҳа бўлади; контекстсиз уни грамматик хато билан таржима қилиш осон, шунинг учун шубҳа бўлса, олдиндан кўриш режимини ёқинг ёки буюртмачидан сўранг.

Қисқартма (аббревиатура) — бир неча сўздан иборат номнинг бош ҳарфлари ёки қисмларидан тузилган ихчам шакл: АҚШ, МЧЖ, ЙТТ. Типографикада унинг уч жиҳати муҳим: ҳарфлар регистри, нуқта ва бўшлиқлар, қўшимчанинг уланиши. Турлари ва асосий имлоси “Қисқартма сўзлар имлоси” дарсида берилган; бу ерда уларни матн ва интерфейсда бир хил ёзиш қоидалари жамланган.

Ш ва Ч: иккинчи ҳарф кичик

Ўзбек лотин алифбосида ш ва ч — икки белги билан ёзиладиган алоҳида ҳарфлар. Қисқартмада бундай ҳарф битта ҳарф ҳисобланади, шунинг учун фақат биринчи белгиси бош ҳарф бўлади, ҳ эса кичик қолади. Ў ва ғ ҳарфлари ҳам белгисини сақлайди: ЎзМУ (Ўзбекистон Миллий университети), ЎзР (Ўзбекистон Республикаси).

АҚШ — Америка Қўшма Штатлари; МЧЖ — масъулияти чекланган жамият; ЖШШИР — жисмоний шахснинг шахсий идентификатсия рақами; АЙҚШ — автомобилга ёқилғи қуйиш шохобчаси. Нотўғри: АҚШ, МЧЖ, ЖШШИР.

Я, е, ё, ю: фақат Й олинади

Кириллча я, е, ё, ю лотин ёзувида икки алоҳида ҳарф билан берилади, шунинг учун қисқартмага фақат биринчиси — Й ўтади: ЙТТ (якка тартибдаги тадбиркор), ЙИ (Европа Иттифоқи), ФҲДЙ (фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш). Кириллча қисқартмани ҳарфма-ҳарф кўчириш (ЯТТ → ЯТТ, ЕИ → ЕИ, ФҲДЁ → ФҲДЁ) — кўп учрайдиган хато. Ягона истисно: бутун матн бош ҳарфларда терилса, қисқартма ҳам тўлиқ бош ҳарфларда ёзилади: АҚШ ВА ЙИ ЎРТАСИДА.

Рус ва халқаро қисқартмалар

Ўзбекистонга оид тушунчалар учун ўзбекча қисқартма ишлатилади: ООО — МЧЖ, ИП — ЙТТ, ИНН — СТИР, МВД — ИИВ, СНГ — МДҲ. Бошқа давлат идорасининг қисқартмаси транслитератсия қилинади, тўлиқ номи қавсда берилиши мумкин: Россиядаги ИНН. Халқаро техник қисқартмалар (ҲТМЛ, УРЛ, ГПС, ПДФ, СМС) таржима қилинмайди ва лотин бош ҳарфлари билан ёзилади. Кам маълум қисқартмани биринчи марта тўлиқ ёзинг: АПИ (апплисатион программинг интерфасе — дастурий интерфейс).

Қўшимча ва қўшма сўз

Ўзбекча қисқартмага қўшимча бевосита қўшилади: АҚШга, МЧЖнинг, ЙТТлар. Халқаро лотин қисқартмасини изоҳловчи сўз билан, ажралмас дефис орқали ишлатиш маъқул: СМС‑хабарни, ПДФ‑файлни, ҚР‑код, ВИП‑мижозлар (“Тире, қисқа тире ва дефис” дарсига қаранг). Қўшимчани бевосита қўшиш зарур бўлса, у тутуқ белгиси ъ билан уланади: ОКъни босинг. Файл тури бош ҳарфлар билан, нуқтасиз ёзилади (ПНг‑файл), аниқ файл номи эса кичик ҳарф ва нуқта билан: ҳисобот.пдф.

Матн ва интерфейсдаги график қисқартмалар

Тавсия этиладиган қисқартмалар
Нима қисқартириладиШаклиМисол
Жой номлариш., вил., кўч.Тошкент ш., Самарқанд вил.
Катта сонларминг, млн, млрд10 минг, 5 млн сўм
Ҳафта кунлариду, се, ч, па, жу, ш, яду–жу
Ойларян, фев, мар … ной, дек12 фев
Вақт бирликларис, дақ, сон2 с 15 дақ

График қисқартма олдидан ажралмас бўшлиқ қўйилади, шунда у сатр охирида сўз ёки сондан ажралиб қолмайди (“Бўшлиқлар ва ажралмас бўшлиқ” дарсига қаранг). К, М, Б индекслари (10К, 5М) ўзбек ўқувчисига нотаниш — минг, млн, млрд деб ёзинг. Ўзингизча қисқартма тўқиманг ва бренд номларини қисқартирманг; жой етмаса, жумлани қайта тузинг.

Кўп учрайдиган хатолар ва ўзини текшириш

Тўғри ва нотўғри
ҲолатТўғриНотўғри
Ш, ч ҳарфлариАҚШ, МЧЖАҚШ, МЧЖ
Я, е, ё, юЙТТ, ЙИ, ФҲДЙЯТТ, ЕИ, ФҲДЁ
Бутун матн бош ҳарфлардаАҚШ ВА ЙИАҚШ ВА ЕИ
Русча қисқартмаМЧЖ, ЙТТ, ОТМООО, ИП, ВУЗ
НуқталарБМТБ.М.Т.
Лотин қисқартмасидан кейин қўшимчаСМС‑хабарни, ОКъниСМСъни, СМС-ни, ОКъни

Ўзингизни текширинг: 1) тўлиқ номни тикланг — ҳар бир сўз битта ҳарф берганми; 2) ш, ч да ҳ кичик, я, е, ё, ю дан фақат Й олинган; 3) русча кўчирма эмас, ўзбекча қисқартма танланган; 4) лотин қисқартмасига изоҳловчи сўз қўшилган ёки қўшимча ъ билан уланган; 5) ш., вил., млн олдида ажралмас бўшлиқ бор.