Транслитератсия
Чет тилларидаги исмлар ва номларни амалий транскрипсия қоидаларига кўра рус ва ўзбек тилига (кирилл, эски ва янги лотин) ўгириш.
Асл тил · 55
Қандай ёзилади
Амалий транскрипсия қоидаларининг автоматик яқинлашуви, истиснолар луғати эмас. Диалектал, ўзлашма ва лексик жиҳатдан мустаҳкамланган вариантлар (қоидаларнинг ўзида улар анча кўп) ҳисобга олинмайди ва манбалар бўйича қўлда текширишни талаб қилиши мумкин.
Инглиз тилидан транскрипсия қоидалари
Нима киритилади: Инглизча исмлар, фамилиялар ва номлар одатдаги ёзувда (лотин ҳарфлари, жумладан æ, œ ва диакритик белгили ҳарфлар); бир нечта сўз, чизиқча, апостроф ва тиниш белгилари ham қабул қилинади.
Инглиз тилида ёзув талаффуздан анча узоқ, қоидалар эса айнан товушни беради. Шунинг учун восита талаффузни ёзувга қараб тиклайди: очиқ ва ёпиқ бўғин, ҳарф бирикмалари, фамилия ва жой номларининг одатий охирги қисмлари. Қоидага бўйсунмайдиган ва анъанавий шакллар ички луғатдан олинади. Урғуни ва исмнинг келиб чиқишини ҳарфлардан аниқлаб бўлмайди, шу сабабли кам учрайдиган сўзлар натижасини манбалар билан солиштириб кўриш керак.
Якка унлилар. Очиқ бўғинда (жумладан, ўқилмайдиган e олдидан) a → эй/ей, e → и, i ва y → ай, u → ю/ью: Lake → Лейк, Avery → Эйвери, Eden → Иден, Line → Лайн, Tyne → Тайн, Utah → Юта. Ёпиқ бўғинда a қисқа сўзларда э, ж, ч, ш дан кейин “е” бўлади (Langley → Лэнгли, Shackley → Шекли), узун сўзларда ва урғусиз бўғинларда “а” (Alabama → Алабама, Jonathan → Джонатан); e → е (Benson → Бенсон), i ва y → и (Kidd → Кидд, Lynn → Линн), u → а ёки у (Gull → Галл, Bush → Буш). О ҳарфи доим “о” беради (London → Лондон, Rhodes → Родс), фақат ўқилмайдиган e билан тугаган бир бўғинли сўзларда “оу” (Stone → Стоун). Ўқилмайдиган e ёзилмайди: Whitefield → Уайтфилд, Carleton → Карлтон.
Унли бирикмалари. ai, ay, ei, ey → эй/ей (Aidan → Эйдан, Clay → Клей); au, aw → о (Law → Ло); ee, ea → и (Lee → Ли, Keats → Китс), лекин head, breast, heather сўзларидаги ea → е (Breasted → Брестед); eu, ew → ю/ью (Ewell → Юэлл, Beulah → Бьюла); oo → у (Goole → Гул); oi, oy → ой; ou → ау (Louth → Лаут); ow → оу ёки ау (Maslow → Маслоу, Brownville → Браунвилл); igh → ай (Dwight → Дуайт). Р олдидан: ar → ар (Carnaby → Карнаби), er, ir, ur, yr → эр/ер (Earl → Эрл, Turner → Тернер, Byrd → Берд), air, are → эр (Fairhall → Фэрхолл, Delaware → Делавэр), eer, ere → ир (Mere → Мир). “Э”, “эй”, “эр” сўз бошида ва унлилардан кейин, “е”, “ей”, “ер” эса ундошлардан кейин ёзилади.
Ундошлар. c → e, i, y олдидан с, бошқа ҳолларда к (City → Сити); g → e, i, y олдидан дж, бошқа ҳолларда г (Georgia → Джорджия, Gull → Галл); j → дж; ch → ч, юнонча ўзакларда к (Christopher → Кристофер); sh → ш; th → т (Jonathan → Джонатан); ph → ф; ck → к (Pickering → Пикеринг); tch → тч; ts → тс, tz → ц (Fitzgerald → Фицджеральд); x → кс, сўз бошида з; qu → ку (Queenstown → Куинстаун); h → х. W ҳарфи → у, лекин [u] товуши олдидан ва унлилар орасида “в” (Whitefield → Уайтфилд, Wood → Вуд, Delaware → Делавэр). Унлилар орасидаги s → з (Isidora → Изидора); r доим ёзилади (Peter → Питер). Қўшимчалар: -tion → -шен, -ture → -чер (Condition → Кондишен). Ўқилмайдиган ҳарфлар тушиб қолади: Knighton → Найтон, Wright → Райт, Newcastle → Ньюкасл. Қўш ундошлар сақланади (Russel → Рассел), “ё” ҳарфи ишлатилмайди.
Қўшма сўзлар. -ton, -field, -ford, -wood, -hill, -house, -shire, -stone каби охирги қисмлар бир хил берилади, улардан олдинги ўзак эса алоҳида сўз сифатида ўқилади: Peopleton → Пиплтон, Lancashire → Ланкашир, Yellowstone → Йеллоустон. Анъанага кўра -ham → -ем, -land → -ленд (Oakland → Окленд). Қисмлар туташган жойда gh, th, sh алоҳида ўқилади: Springhill → Спрингхилл, Pothole → Потхол, Grasshopper → Грассхоппер. Mc, Mac олд қўшимчаси → Мак (Mackenzie → Маккензи). Унли олдидаги y ҳарфи [y] товушини билдиради: Yellowstone, ўзаклар туташган жойда эса “ъ” ёзилади (Dockyard → Докъярд).
Анъанавий ёзувлар сақланади: Henry → Генри, Albert → Альберт, Donald → Дональд, Galsworthy → Голсуорси, Rutherford → Резерфорд, шунингдек Вашингтон, Техас, Шекспир, Уильям. Келиб чиқиши инглизча бўлмаган исмлар ўз тилининг қоидалари бўйича ўқилади, шунинг учун луғатда уларнинг фақат энг кўп учрайдиганлари бор (Zuckerberg → Цукерберг, Mitsubishi → Мицубиси). Ҳар бир сўз алоҳида ўгирилади: рус тилида чизиқча билан ёзиладиган қўшма жой номларини (Батон-Руж, Нью-Бритен) қўлда бирлаштириш керак. Ўзбекча вариант русча натижадан ҳосил қилинади.
Транскрипсиянинг барча тиллари · 55
- SQАлбан тили
- ARАраб тили
- HYАрман тили
- EUБаск тили
- MYБирма тили
- BGБолгар тили
- CYВаллий тили
- HUВенгер тили
- VIВетнам тили
- KAГрузин тили
- DAДан тили
- ENИнглиз тили
- IDИндонез тили
- GAИрланд тили
- ISИсланд тили
- ESИспан тили
- ITИталян тили
- KNКаннада тили
- YUEКантон тили
- CAКаталан тили
- KOКорейс тили
- KUКурд тили
- KMКхмер тили
- LOЛаос тили
- LVЛатиш тили
- LTЛитва тили
- LAЛотин тили
- MKМакедон тили
- MGМалагаси тили
- MLМалаялам тили
- DEНемис тили
- NLНидерланд тили
- NOНорвег тили
- AZОзарбайжон тили
- PLПоляк тили
- PTПортугал тили
- ROРумин тили
- SRСерб-хорват тили
- SKСловак тили
- SLСловен тили
- THТай тили
- TEТелугу тили
- BOТибет тили
- TRТурк тили
- FOФарер тили
- FIФин тили
- FAФорс тили
- FRФрансуз тили
- ZHХитой тили
- HIҲинд тили
- CSЧех тили
- SVШвед тили
- ETЭстон тили
- ELЮнон тили
- JAЯпон тили
