Yangi oʻzbek alifbosi
2026-yil 7-iyulda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi lotin yozuviga asoslangan oʻzbek alifbosini oʻzgartirish togʻrisidagi qonunni qabul qildi va uni Senatga yubordi. Toʻrtta harf birikmasi diakritik belgili alohida harflarga almashtiriladi.
Nima oʻzgaradi
Amaldagi 26 harf va uchta harf birikmasi oʻrniga alifbo 28 harf va bitta apostrofdan iborat boʻladi. Faqat toʻrtta birikma oʻzgaradi — qolgan harflar oʻzgarishsiz qoladi.
- Sh shŞ şshakar → şakar
- Ch chÇ çchoy → çoy
- Oʻ oʻÖ öOʻzbekiston → Özbekiston
- Gʻ gʻĞ ğgʻoya → ğoya
NG harf birikmasining taqdiri alohida muhokama qilinmoqda: 2021-yilgi loyihada u alohida harf sifatida saqlangan edi, biroq qabul qilingan variantda “28 harf va bitta apostrof” deyilmoqda — mutaxassislarning fikricha, bu NG ning alohida birlik sifatida alifbodan chiqarilganini anglatishi mumkin.
Bunga qanday kelindi
Islohot 2018-yildan beri muhokama qilinmoqda. 2020-yilda prezident oʻzbek tilini rivojlantirish va til siyosatini takomillashtirish toʻgʻrisida farmon imzoladi, 2021-yilda esa hukumat lotin yozuviga bosqichma-bosqich oʻtish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Alifboni ishlab chiqish uchun ishchi guruh tuzildi: 2023-yil sentabrda u islohotning bir variantini taqdim etgan edi — “Oʻ” oʻrniga “Õ”, “Ch” oʻrniga esa “C” harfi taklif qilingan edi. Qonunchilik palatasi 2026-yilda qabul qilgan variantga esa boshqa belgilar kirdi: Ö, Ğ, Ş va Ç.
Islohotning asosiy argumenti — matn terishni soddalashtirish: “oʻ” va “gʻ” klaviaturada ikki marta bosishni talab qiladi (harf va apostrof), turli shrift va klaviatura tartiblarida apostrofning har xil koʻrinishi esa bir xil soʻzning har xil yozilishiga olib keladi. Ş va Ğ harflari oʻzbek lotin yozuvining oldingi versiyalarida allaqachon qoʻllanilgan.
Hozirgi holat va oʻtish davri
Qonun Qonunchilik palatasi tomonidan uch oʻqishda qabul qilindi va Senat koʻrib chiqishi uchun yuborildi — yaʼni u hali toʻliq kuchga kirgani yoʻq. Qonun loyihasi keng muhokama uchun eʼlon qilinmagan edi. Bosqichma-bosqich oʻtish koʻzda tutilgan: ilgari rasmiylashtirilgan hujjatlar, milliy valyuta va qimmatli qogʻozlar yuridik kuchini saqlab qoladi, davlat organlarining rasmiy lavha va koʻrsatkichlarini esa belgilangan muddatgacha eski koʻrinishda qoʻllash mumkin boʻladi — bu byudjetni hujjat va lavhalarni bir yoʻla almashtirish xarajatlaridan xalos qilish uchun qilingan.