UzLocal

Tipografiya va dizayn

Tipografiya va raqamli dizayn oʻzbekcha matnni toza va oʻqilishi oson saqlaydi: qoʻshtirnoq, tire, raqamlar, sarlavhalar, UX‑yozuv va interfeyslarda oʻ, gʻ va ʼ harflarining toʻgʻri koʻrsatilishi.

Qoʻshtirnoq — matndagi iqtibos, koʻchirma gap, nom yoki alohida (koʻchma, kinoyaviy) maʼnoda qoʻllangan soʻzni ajratib koʻrsatadigan juft tinish belgisi. Uning qachon qoʻyilishi tinish belgilari boʻyicha darsda yoritilgan. Bu darsda uning shakli haqida soʻz boradi: oʻzbek lotin yozuvida qaysi belgilar toʻgʻri, qaysilari xato hamda qoʻshtirnoq qoʻshimchalar va boshqa tinish belgilari bilan qanday yoziladi.

Toʻgʻri shakl: “ ” va ‘ ’

Oʻzbek lotin yozuvida asosiy (tashqi) qoʻshtirnoq sifatida ochiluvchi “ va yopiluvchi ” belgilari ishlatiladi. Qoʻshtirnoq ichidagi matnda yana qoʻshtirnoq kerak boʻlsa, ichki qoʻshtirnoq ‘ ’ qoʻyiladi. Ochiluvchi belgi soʻzga chapdan, yopiluvchi belgi oʻngdan boʻshliqsiz yopishadi. « » shaklidagi qoʻshtirnoq rus tilidagi va oʻzbek kirill yozuvidagi matnlardan tanish, shu sababli lotin yozuvida ham koʻpincha xato qoʻyiladi.

“Sozlamalar” boʻlimiga oʻting. Abdulla Qodiriyning “Oʻtkan kunlar” romani. Ustoz dedi: “Ertaga ‘Alpomish’ dostonini oʻqiymiz”.

Oʻzbek lotin yozuvida qaysi qoʻshtirnoq toʻgʻri
BelgiUnicode kodiBaho
“ ”U+201C, U+201Dtoʻgʻri: tashqi qoʻshtirnoq
‘ ’U+2018, U+2019toʻgʻri, lekin faqat ichki qoʻshtirnoq sifatida
« »U+00AB, U+00BBlotin yozuvida xato (rus matni va oʻzbek kirill yozuvida qoʻllanadi)
„ “U+201E, U+201Cxato
" "U+0022matnda xato; faqat dastur kodida qoladi
' ' va `U+0027, U+0060xato

Qoʻshtirnoqni ʻ va ʼ belgilari bilan adashtirmang

Ichki qoʻshtirnoq ‘ ’ koʻrinishidan oʻ, gʻ harflaridagi ʻ (U+02BB) belgisiga va tutuq belgisi ʼ (U+02BC) ga juda oʻxshaydi, ammo bular boshqa-boshqa belgilar. ʻ va ʼ — soʻzning bir qismi, qoʻshtirnoq esa tinish belgisi, dasturlar uni soʻz chegarasi deb hisoblaydi. Shuning uchun ʻ oʻrniga qoʻshtirnoq bilan terilgan soʻz qidiruvda topilmasligi yoki satr oxirida boʻlinib ketishi mumkin. Teskari xato — qoʻshtirnoq oʻrniga ʻ yoki ʼ qoʻyish ham uchraydi. Batafsil — apostroflar haqidagi darsda.

Toʻgʻri: oʻzbek, gʻisht, maʼlumot, “Navroʻz” bayrami. Xato: o‘zbek, g’isht, ma'lumot, ʻNavroʻzʼ bayrami.

Qoʻshtirnoqdan keyingi qoʻshimcha

Qoʻshtirnoq ichidagi nom turlanganda, qoʻshimcha yopiluvchi qoʻshtirnoqdan keyin boʻshliqsiz qoʻshiladi. Qoʻshimchani qoʻshtirnoq ichiga kiritish xato, chunki bunda nomning oʻzi oʻzgaradi. Yoʻriqnoma va interfeys matnlarida nomni turlamasdan, izohlovchi soʻz (tugma, boʻlim, ilova, roman) qoʻshib, qoʻshimchani unga qoʻshish qulayroq: “Saqlash” tugmasini bosing.

Qoʻshtirnoqdagi nomlarga qoʻshimcha qoʻshish
ToʻgʻriXatoYaxshiroq
“Oʻtkan kunlar”ni oʻqidim“Oʻtkan kunlarni” oʻqidim“Oʻtkan kunlar” romanini oʻqidim
“Saqlash”ni bosing“Saqlash” ni bosing“Saqlash” tugmasini bosing
“Davlat tili haqida”gi qonun“Davlat tili haqidagi” qonunshunday yoziladi: bu barqaror shakl

Qoʻshtirnoq va boshqa tinish belgilari

Butun gapga tegishli nuqta, vergul, nuqtali vergul va ikki nuqta yopiluvchi qoʻshtirnoqdan keyin qoʻyiladi. Iqtibos yoki nomning oʻziga tegishli soʻroq, undov belgisi va koʻp nuqta qoʻshtirnoq ichida qoladi. Ichki va tashqi qoʻshtirnoq oxirida yonma-yon kelsa, ikkalasi ham yoziladi: ’”.

Siz “Ikki eshik orasi”ni oʻqiganmisiz? Maqola “Til — millat koʻzgusi!” deb nomlangan. Sarlavha: “Qodiriyning ‘Mehrobdan chayon’ romani haqida”.

Qoʻshtirnoqni qanday terish va matnni tekshirish

Windows tizimida raqamlar klaviaturasida: Alt+0147 (“), Alt+0148 (”), Alt+0145 (‘), Alt+0146 (’). macOS tizimida: Option+[ va Option+Shift+[ “ ” belgilarini, Option+] va Option+Shift+] ‘ ’ belgilarini beradi. Matn muharririda avtomatik almashtirish sozlamasini tekshiring: til sozlamasiga qarab u « » yoki „ “ qoʻyib yuborishi mumkin. Dastur kodi, oʻzgaruvchilar ({username}, %s) va HTML atributlari ichidagi toʻgʻri qoʻshtirnoqlarni oʻzgartirmang, aks holda dastur ishlamay qoladi. Tekshirish uchun matndan ", « va » belgilarini qidiring: oʻzbek lotin matnida ular boʻlmasligi kerak.

Boʻshliq (probel) — matnda soʻzlar va tinish belgilarini bir-biridan ajratib turadigan boʻsh oraliq. Oddiy boʻshliq turgan joyda dastur satrni uzib, qolgan qismini keyingi qatorga oʻtkazishi mumkin. Ajralmas boʻshliq (U+00A0) koʻrinishidan oddiy boʻshliqdan farq qilmaydi, ammo uning ikki tomonidagi qismlar doim bir satrda qoladi. Toʻgʻri qoʻyilgan boʻshliqlar matnni tartibli va oson oʻqiladigan qiladi, ayniqsa tor ekranlarda.

Tinish belgilari atrofidagi boʻshliqlar

Nuqta, vergul, nuqtali vergul, ikki nuqta, soʻroq va undov belgisi oldingi soʻzga boʻshliqsiz yopishadi, ulardan keyin bitta boʻshliq qoʻyiladi. Qavs va qoʻshtirnoqning ichki tomonida boʻshliq boʻlmaydi. Tire (—) ikki tomondan boʻshliq bilan ajratiladi, sonlar oraligʻidagi qisqa tire (–) esa boʻshliqsiz yoziladi. Foiz belgisi songa boʻshliqsiz yoziladi.

Belgilar bilan boʻshliq: toʻgʻri va xato
BelgiToʻgʻriXato
vergul, nuqtaKitob, daftar va ruchka.Kitob ,daftar va ruchka .
qavs(masalan, 5‑sinf)( masalan, 5‑sinf )
qoʻshtirnoq“Sozlamalar” boʻlimi“ Sozlamalar ” boʻlimi
tireTarix — oʻtmish koʻzgusi.Tarix—oʻtmish koʻzgusi.
qisqa tire10:00–18:0010:00 – 18:00
foiz25%25 %
koʻp nuqtaKutib turing…Kutib turing ...

Ajralmas boʻshliq nima uchun kerak

Satr oxirida “10” bir qatorda, “000” esa keyingi qatorda qolib ketsa, oʻquvchi ikki xil sonni koʻradi. Xuddi shunday, sonni oʻlchov birligidan, bosh harfni familiyadan, tireni oldingi soʻzdan ajratib boʻlmaydi. Bunday joylarda oddiy boʻshliq oʻrniga ajralmas boʻshliq qoʻyiladi. Bu, ayniqsa, satrlari qisqa boʻlgan tugmalar, bildirishnomalar va mobil ilovalarda muhim.

Ajralmas boʻshliq qayerda qoʻyiladi (misollarda u qoʻyilgan)
HolatMisol
son xonalari orasida10 000, 1 250 000
son va oʻlchov birligi100 kg, 5 km, 20 °C, 10 MB
son va pul birligi50 000 soʻm, 50 $
son va hisob soʻzi5 ta kitob, 10 nafar oʻquvchi, 3 dona
son va qisqartma5 mln, 2 mlrd, XXI asr
son yoki birlikdan keyingi qoʻshimcha5000 gacha, 100 kg gacha
ism-sharif bosh harflari va familiyaA. Qodiriy, O. I. Akmalov
bir necha soʻzdan iborat qisqartmalarva h. k., Toshkent sh.
tiredan oldinEkran — asosiy qism.
mahsulot va versiya nomlariWindows 11, Android 14

Sarlavha va tugmalarda qisqa (uch harfgacha) soʻzlardan keyin ham ajralmas boʻshliq qoʻyish foydali: har kuni, siz bilan, oʻz vaqtida. Shunda qisqa soʻz satr oxirida yolgʻiz qolib ketmaydi.

Ajralmas boʻshliqni qanday terish mumkin

Windows tizimida: raqamlar klaviaturasida Alt+0160; Microsoft Word dasturida: Ctrl+Shift+Boʻshliq. macOS tizimida: Option+Boʻshliq. HTML kodida:   yoki  . Ajralmas boʻshliqni koʻrish uchun muharrirda yashirin belgilarni koʻrsatish (¶) rejimini yoqing: Word dasturida ajralmas boʻshliq kichik doiracha (°), oddiy boʻshliq esa nuqta bilan koʻrinadi.

Koʻp uchraydigan xatolar va oʻzini tekshirish

Koʻp uchraydigan xatolar: soʻzlar orasida ikki va undan ortiq boʻshliq; matnni jadval yoki xatboshi sozlamalari oʻrniga boʻshliqlar bilan tekislash; vergul va nuqtadan oldin boʻshliq; tinish belgisidan keyin boʻshliqning yoʻqligi; sanadagi defis atrofida boʻshliq; son va foiz belgisi orasida boʻshliq. Tekshirish uchun qidiruv orqali ikkita boʻshliqni topib, bittaga almashtiring, “ ,” va “ .” birikmalarini toping, yashirin belgilar rejimida esa son bilan birlik orasida ajralmas boʻshliq turganiga ishonch hosil qiling.

Xato: Salom ,dunyo ! 2025 ‑yil, 25 %. Toʻgʻri: Salom, dunyo! 2025‑yil, 25%.

Sonlar va sanalar yozilishi — raqam bilan yoziladigan miqdor, tartib, sana, vaqt va pul summasini matnda bir xil va xatosiz koʻrsatish qoidalari. Oʻzbek tilida ular rus va ingliz tillaridagidan farq qiladi: xonalar vergul bilan emas, boʻshliq bilan ajratiladi, kasr qismi vergul bilan yoziladi, pul belgisi esa sondan keyin keladi. Quyida har bir holat uchun toʻgʻri shakl va koʻp uchraydigan xatolar berilgan.

Sonlar: xonalar va kasr

Toʻrt xonadan uzun sonlar oʻngdan chapga uch xonadan guruhlanadi va guruhlar ajralmas boʻshliq bilan ajratiladi: 10 000, 1 500 000. Toʻrt xonali sonlarda boʻshliq ixtiyoriy: 2935 yoki 2 935. Xonalarni vergul yoki nuqta bilan ajratish xato. Kasr qismi vergul bilan ajratiladi: 2,5; 0,75. Nuqta faqat versiya raqamlari va shunga oʻxshash texnik belgilarda saqlanadi. Manfiy sonlarda defis emas, minus belgisi (−) qoʻyiladi.

Sonlarni yozish
HolatToʻgʻriXato
katta son1 250 0001,250,000; 1.250.000
oʻnli kasr2,52.5
foiz25%25 %
harorat+25 °C, −10 °C+25°C, -10°C
ta bilan sanoq5 ta kitob5ta kitob; 5-ta kitob
katta sonni qisqartirish5 mln soʻm, 2 mlrd5M soʻm, 2B (tavsiya etilmaydi)

Tartib sonlar

Arab raqami bilan yozilgan tartib sondan keyin -inchi qoʻshimchasi yozilmaydi, uning oʻrniga defis qoʻyiladi: 5‑sinf, 1‑maktab, 3‑bob. Rim raqamidan keyin defis qoʻyilmaydi: XXI asr, II jild. № belgisi oʻzbek tilida ishlatilmaydi. Raqam va soʻz turli satrlarga ajralib ketmasligi uchun ajralmas defis (U+2011) qoʻyish qulay.

Toʻgʻri: 5‑sinf oʻquvchisi, 12‑uy, 3‑xonadon, 11‑maktab yoki 11‑sonli maktab, XXI asr. Xato: 5‑inchi sinf, 5 sinf (“beshinchi sinf” maʼnosida), Maktab № 11.

Sanalar

Toʻliq sana avval yil, soʻng kun va oy tartibida yoziladi. Yil va kun tartib son boʻlgani uchun raqamdan keyin defis qoʻyiladi: 2025‑yil 1‑yanvar. Oy nomlari kichik harf bilan yoziladi; tavsiya etiladigan shakllar — sentyabr, oktyabr. Qoʻshimcha oy nomiga yoki yil soʻziga qoʻshiladi: 28‑sentyabrda, 2025‑yilda. Qisqa raqamli shaklda kun, oy va yil nuqta bilan ajratiladi: 01.01.2025.

Sanalarni yozish
HolatToʻgʻriXato
toʻliq sana2025‑yil 1‑yanvar2025 yil 1 yanvar; 1 yanvar 2025 yil
qoʻshimchali sana2025‑yil 28‑sentyabrda2025 yil 28 sentyabrda
raqamli sana01.01.202501/01/2025; 01-01-2025; 2025.01.01
oy nomi1‑sentyabr, 15‑oktyabr1‑Sentyabr, 15‑oktabr
davr oraligʻi1941–1945‑yillar, 2025‑yil 1–10‑iyul1941‑1945 yillar; 1-10 iyul

Vaqt

Vaqt 24 soatlik tizimda yoziladi, soat va daqiqa ikki nuqta bilan ajratiladi: 18:30. Raqamli yozuvda (jadval, interfeys) bir xonali soat oldiga nol qoʻyiladi: 09:05. Ikki nuqta oʻrniga nuqta, defis yoki vergul qoʻyish xato. Vaqt oraligʻi qisqa tire bilan boʻshliqsiz yoziladi: 10:00–18:00. Vaqtdan keyingi qoʻshimcha ajralmas boʻshliq bilan ajratiladi: 09:00 dan 18:00 gacha.

Dars 08:30 da boshlanadi. Ish vaqti: dushanba–juma, 09:00–18:00. Xato: 8.30, 9-00, 9:00 – 18:00.

Pul birliklari

Pul birligining nomi, kodi yoki belgisi sondan keyin ajralmas boʻshliq bilan yoziladi: 50 000 soʻm, 50 $, 100 USD, 20 AQSh dollari. Belgini son oldidan yoki unga boʻshliqsiz yozish ($50, 50$) xato. Soʻm soʻzi kichik harf bilan yoziladi. Katta summalarda mln va mlrd qisqartmalari qulay: 2,5 mln soʻm. Bitta matnda bir xil yozuvga amal qiling: bir joyda soʻm, boshqa joyda UZS yozmang.

Narxi: 125 000 soʻm. Toʻlov: 50 $ yoki 50 USD. Chegirma: 15%. Xato: $50, 50$, 125,000 soʻm, 125.000 soʻm.

Tire, qisqa tire va defis — uzunligi va vazifasi bilan farq qiladigan gorizontal chiziqlar. Tire (—) tinish belgisi: gap boʻlaklari yoki gap qismlari orasidagi pauzani koʻrsatadi. Qisqa tire (–) son, vaqt va joy oraligʻini bildiradi. Defis, yaʼni chiziqcha (-), imlo belgisi: u bitta soʻzning qismlarini bogʻlaydi. Shu guruhga ajralmas defis (‑) va minus (−) ham kiradi. Klaviaturada odatda faqat defis boʻlgani uchun u boshqa belgilar oʻrniga ham yoziladi — bu tipografik xato. Bu darsda maʼno farqi emas (u punktuatsiya boʻlimida berilgan), balki qaysi belgini tanlash va uni qanday yozish haqida soʻz boradi.

Belgilar, ularning kodlari va vazifasi

Oʻzbek matnidagi chiziqsimon belgilar
BelgiNomi va kodiVazifasiMisol
—tire (em dash), U+2014gap qismlarini ajratadi; ikki tomonidan boʻshliq bilanTarix — oʻtmish koʻzgusi.
–qisqa tire (en dash), U+2013“…dan …gacha” oraligʻi; boʻshliqsiz5–6 dona, 10:00–18:00
-defis (chiziqcha), U+002Dsoʻz qismlarini bogʻlaydi; klaviaturadagi asosiy belgi, kod va manzillarda yagona toʻgʻri belgiqoʻllab-quvvatlash, yildan-yilga
‑ajralmas defis, U+2011qator uzilmaydigan defis: sonlardan keyin, qisqa soʻzlarda2026‑yil, 5‑uy, QR‑kod
−minus, U+2212manfiy son va ayirish amali−10 °C, 20 − 5 = 15
‒raqamli tire, U+2012kengligi bitta raqamga teng; jadval va telefon raqamlarida, ixtiyoriy (qisqa tire bilan almashtirish mumkin)+998 90 123‒45‒67

Tire (—): boʻshliq va qator uzilishi

Soʻzlar orasida tire ikki tomondan boʻshliq bilan ajratiladi; oʻzbek matnida tirening qoʻshib yozilishi (Toshkent—poytaxt) qoʻllanmaydi. Portal tiredan oldin ajralmas boʻshliq (U+00A0), undan keyin esa oddiy boʻshliq qoʻyishni tavsiya qiladi: shunda tire yangi qator boshiga tushib qolmaydi va oldingi soʻz bilan birga turadi. Dialogda replika tire bilan boshlansa, ajralmas boʻshliq tiredan keyin qoʻyiladi.

Toshkent — Oʻzbekiston poytaxti. — Ertaga kelasizmi? — soʻradi ustoz. Mehmonlar — qarindoshlar ham, qoʻshnilar ham — bayramga yigʻildi.

Qisqa tire (–): oraliqlarni yozish

Qisqa tire yillar, asrlar, sanalar, soatlar, miqdor, hafta kunlari va yoʻnalishlar orasida “…dan …gacha” maʼnosini beradi. U boʻshliqsiz yoziladi. Qoʻshimcha faqat oxirgi sondan keyin qoʻyiladi: 1941–1945‑yillar (1941‑1945‑yillar emas). Oraliq qoʻshimchalar bilan ifodalansa, tire kerak emas: 1‑iyuldan 10‑iyulgacha. Oraliq chegaralaridan birida boʻshliq boʻlsa (2025‑yil 1‑iyul — 2026‑yil 1‑iyul), ikki tomonida boʻshliq bor uzun tire qoʻyiladi. Taxminiy miqdor soʻz bilan yozilsa, defis (besh‑olti kishi), raqam bilan yozilsa, qisqa tire ishlatiladi (5–6 kishi).

1941–1945‑yillar; XIX–XX asrlar; 10:00–18:00; 1–10‑iyul; dushanba–juma; 5–6 dona; Toshkent–Samarqand poyezdi.

Defis: oddiy yoki ajralmas

Qaysi soʻzlar defis bilan yozilishi “Chiziqcha bilan yozish” imlo darsida berilgan. Tipografiyada esa defisning qaysi turini tanlash muhim. Oddiy defisda dastur soʻzning bir qismini keyingi qatorga oʻtkazib yuborishi mumkin: qator “‑yil” yoki “‑ona” bilan boshlanib qoladi. Shuning uchun portal ajralmas defisni (‑, U+2011) tavsiya qiladi: sonlardan keyin (2026‑yil, 5‑sinf), qisqa juft va takroriy soʻzlarda, ‑ku, ‑u (‑yu) yuklamalarida, qisqartma yoki chet tilidagi oʻzgarmas qism bilan tuzilgan soʻzlarda (QR‑kod, onlayn‑dars) va joy nomlarida (Nyu‑York). Uzun soʻzlarda oddiy defis ham yaroqli.

Ajralmas defis: 2026‑yil 1‑sentyabr; 5‑sinf; 12‑uy; ota‑ona; tez‑tez; bor‑ku; QR‑kod; onlayn‑dars; Nyu‑York. Oddiy defis ham boʻladi: qoʻllab-quvvatlash; yildan-yilga.

Xatolar, belgilarni terish va oʻzini tekshirish

Koʻp uchraydigan xatolar
HolatNotoʻgʻriToʻgʻri
ega va kesim orasidaKitob - bilim manbai. Kitob–bilim manbai.Kitob — bilim manbai.
yillar oraligʻi1941-1945 yillar; 1941‑1945‑yillar1941–1945‑yillar
vaqt oraligʻi09:00 - 18:0009:00–18:00
raqam bilan yozilgan tartib son5 sinf; 5-nchi sinf; № 5 maktab5‑sinf; 5‑maktab
juft soʻzota - ona; ota–onaota‑ona
manfiy son-10°C−10 °C

Oʻzingizni tekshiring: 1) chiziqning ikki tomonida boʻshliq bormi? Unda bu tire (—) boʻlishi kerak. 2) Ikki son, sana yoki nom orasida “…dan …gacha” maʼnosi bormi? Boʻshliqsiz qisqa tire (–) kerak. 3) Chiziq soʻz ichidami? Bu defis; raqamdan keyin yoki qisqa soʻzda ajralmas defis (‑) qoʻying. 4) Son manfiymi yoki ayirish amalimi? Minus (−) qoʻyiladi. Matnni tekshirishda ikki tomonida boʻshliq bor defisni qidiring: u deyarli har doim xato.

Belgilarni terish: Windows tizimida raqamli blokda Alt + 0151 (tire) va Alt + 0150 (qisqa tire), macOS tizimida Option + Shift + defis va Option + defis, Linux tizimida Ctrl + Shift + U, soʻng kod (2014, 2013, 2011, 2212) va Enter. HTML kodida —, – va − mnemonikalari bor, ajralmas defis esa ‑ kodi bilan yoziladi. Dastur kodi, veb‑manzil va fayl nomlaridagi defisni almashtirmang: u yerda faqat oddiy belgi (-) ishlaydi.

Apostroflar — oʻzbek lotin yozuvida soʻz tarkibiga kiradigan ikki xil belgi. Birinchisi teskari vergulga oʻxshash ʻ (U+02BB): u oʻ va gʻ harflarining ajralmas qismi. Ikkinchisi tutuq belgisi ʼ (U+02BC): u arabcha oʻzlashmalarda (maʼlumot, sanʼat) va portal tavsiyasiga koʻra lotin yozuvidagi chet tili nomiga qoʻshimcha qoʻshilganda yoziladi. Ikkalasi ham tinish belgisi emas. Shuning uchun ularning oʻrniga klaviaturadagi toʻgʻri apostrof (') yoki qoʻshtirnoq (‘ ’) yozish tipografik xato hisoblanadi.

Adashtirib boʻlmaydigan oʻxshash belgilar

Apostroflar va ularga oʻxshash belgilar
BelgiNomi va kodiQayerda ishlatiladiMisol
ʻteskari vergul, U+02BBfaqat oʻ va gʻ harflaridaoʻqituvchi, togʻ
ʼtutuq belgisi, U+02BCarabcha oʻzlashmalar; chet tili nomidan keyingi qoʻshimchaeʼlon, PDFʼni
'toʻgʻri apostrof, U+0027faqat dastur kodi; oʻzbek matnida xatoxato: o'zbek, ma'lumot
‘ ’ichki qoʻshtirnoq, U+2018 va U+2019faqat qoʻshtirnoq ichidagi qoʻshtirnoq sifatidaxato: o‘zbek, ma’lumot
`gravis, U+0060oʻzbek matnida ishlatilmaydixato: o`zbek

Toʻgʻri belgi nega muhim

Inson uchun bu belgilar deyarli bir xil, kompyuter uchun esa yoʻq. Unicode standartida ʻ va ʼ harfga yaqin belgilar (modifier letter) toifasiga kiradi va dasturlar ularni soʻzning bir qismi deb hisoblaydi. Toʻgʻri apostrof va qoʻshtirnoq esa tinish belgisi: baʼzi dasturlar ular turgan joyni soʻz chegarasi deb qabul qiladi. Amaliy oqibatlari: sayt va lugʻatdagi qidiruv boshqa belgi bilan terilgan soʻzni topmaydi; imlo tekshirgich toʻgʻri soʻzni xato deb belgilaydi; alifbo boʻyicha saralash buziladi; tarjima sifatini nazorat qilish tizimlari glossariy bilan nomuvofiqlik haqida xabar beradi. Yana muharrirdagi “aqlli qoʻshtirnoq” funksiyasi ' belgisini oʻzi ’ yoki ‘ ga aylantiradi va bitta matnda bir soʻzning uch xil shakli paydo boʻladi.

oʻzbek · o'zbek · o‘zbek · o`zbek — koʻzga bitta soʻz, kompyuter uchun toʻrt xil soʻz. Faqat birinchisi toʻgʻri.

Oʻ va gʻ: faqat ʻ

Oʻ va gʻ — alifbodagi alohida harflar; ulardagi ʻ belgisi harfdan ajratilmaydi va boshqa belgi bilan almashtirilmaydi. Bosh harfda va butunlay bosh harflar bilan terilgan soʻzda ham belgi saqlanadi: Oʻzbekiston, Gʻijduvon, OʻZBEKISTON. ʻ belgisini ochiluvchi ichki qoʻshtirnoq ‘ bilan adashtirish oson: shakli oʻxshash, lekin qoʻshtirnoq soʻz ichida turmaydi. ʻ oʻrniga tutuq belgisini yozish ham mumkin emas: oʼzbek ham xato. Oʻ va gʻ qayerda yozilishi imlo boʻlimidagi “Tutuq belgisi (ʼ) va oʻ, gʻ harflari” darsida berilgan.

Toʻgʻri: oʻqituvchi, gʻisht, bogʻcha, Oʻzbekiston, Gʻijduvon. Notoʻgʻri: o'qituvchi, o‘qituvchi, o`qituvchi, oʼqituvchi.

Tutuq belgisi: soʻzning barcha shakllarida ʼ

Tutuq belgisi uchun faqat ʼ (U+02BC) ishlatiladi. Belgi soʻzning barcha shakllarida va yasama soʻzlarda saqlanadi: maʼlumot — maʼlumotlar, sanʼat — sanʼatkor. Bogʻli matn kirill yozuvidan lotin yozuviga oʻgirilganda, oʻzbekcha va arabcha soʻzlardagi ъ ʼ belgisiga aylanadi: маълумот → maʼlumot, таълим → taʼlim. Transliteratsiya vositasi aynan U+02BC belgisini qoʻyayotganini, toʻgʻri apostrofni emas, tekshirib koʻring.

Chet tili nomlariga qoʻshimcha qoʻshish

Chet tilidagi soʻz yoki xalqaro qisqartma oʻzbek imlosiga moslashtirilmay, asl shaklida yozilsa, portal unga qoʻshimchani tutuq belgisi orqali qoʻshishni tavsiya qiladi: belgi asosni qoʻshimchadan ajratadi va nomning oʻqilishini buzmaydi. Bunda faqat ʼ toʻgʻri keladi; defis, boʻshliq, ʻ, ' yoki ’ xato. Oʻzbekcha qisqartmalarga qoʻshimcha bevosita qoʻshiladi: AQShda, BMTga. Qoʻshimchadan izohlovchi soʻz yordamida qochish ham mumkin: PDF‑faylni ochish, VIP‑mijozlar uchun.

Chet tili nomidan keyingi qoʻshimcha
ToʻgʻriNotoʻgʻri
PDFʼni yuklab olingPDF'ni, PDF’ni, PDF-ni, PDF ni, PDFʻni
OKʼni bosingOK'ni, OK-ni
USBʼga ulangUSB'ga, USB ga
AQShda (oʻzbekcha qisqartma)AQShʼda, AQSh'da

Belgilarni terish va matnni tekshirish

Eng qulay yoʻl — ʻ va ʼ alohida tugmalarga joylashtirilgan oʻzbek lotin klaviatura tartibidan foydalanish. Belgilarni kod orqali ham terish mumkin: Linux tizimida Ctrl + Shift + U, soʻng 02bb yoki 02bc va Enter; baʼzi muharrirlarda kodni yozib, Alt + X bosish kifoya; HTML kodida ʻ va ʼ. Muharrir belgilarni oʻzgartirib yubormasligi uchun “aqlli qoʻshtirnoq” funksiyasini oʻchiring yoki sozlang. Tekshirish uchun matndan ', ‘, ’ va ` belgilarini qidiring: ichki qoʻshtirnoqdan boshqa har biri deyarli albatta xato. Qidiruvda odamlar koʻpincha o'zbek deb yozadi, ammo sahifada soʻz toʻgʻri shaklda turishi kerak.

Sarlavha — matn, boʻlim, jadval yoki interfeys oynasining qisqa nomi. U oʻquvchiga sahifada nima haqida gap borishini darhol tushunish va kerakli qismni topishga yordam beradi. Oʻzbek tilida sarlavha oddiy gap kabi yoziladi: bosh harf bilan faqat birinchi soʻz va sarlavha tarkibidagi atoqli otlar boshlanadi, qolgan soʻzlar kichik harf bilan yoziladi. Ingliz tilidagi har bir soʻzni bosh harf bilan yozish odati (Title Case) oʻzbek tiliga koʻchirilmaydi. Sarlavha oxirida nuqta qoʻyilmaydi.

Bosh harf: birinchi soʻz va atoqli otlar

Sarlavha ichida gapdagi qoidalar amal qiladi (ular imlo boʻlimidagi “Bosh harflar imlosi” darsida berilgan). Atoqli otlar, rasmiy nomlar va oʻzbekcha qisqartmalar oʻz shaklini saqlaydi: Toshkent, Oliy Majlis, AQSh. Oy va hafta kunlari, millat va til nomlari, siz olmoshi sarlavhada ham kichik harf bilan yoziladi. Sarlavha defisli soʻz bilan boshlansa, faqat uning birinchi qismi bosh harf bilan yoziladi: Onlayn‑darslar jadvali.

Sarlavhalarda bosh harf
NotoʻgʻriToʻgʻriIzoh
Sayt Sozlamalarini OʻzgartirishSayt sozlamalarini oʻzgartirishinglizcha Title Case kalkasi
Toshkent Shahrida Yangi Metro BekatlariToshkent shahrida yangi metro bekatlariturdosh soʻzlar kichik harf bilan
1‑Sentyabr — Mustaqillik Kuni1‑sentyabr — Mustaqillik kunioy nomi kichik harf bilan; bayram nomida faqat birinchi soʻz bosh harf bilan
Onlayn‑Darslar JadvaliOnlayn‑darslar jadvalidefisli soʻzning ikkinchi qismi kichik harf bilan
Yangi imkoniyatlar Siz uchunYangi imkoniyatlar siz uchunsayt va ilovalarda siz kichik harf bilan

Sarlavhadagi tinish belgilari

Sarlavhadan keyin nuqta qoʻyilmaydi, soʻroq va undov belgilari esa maʼno talab qilsa qoʻyiladi. Sarlavha va kichik sarlavha ikki nuqta bilan bogʻlanishi mumkin; ikki nuqtadan keyingi soʻz, atoqli ot boʻlmasa, kichik harf bilan yoziladi. Asar yoki hujjat nomining oʻzi sarlavha boʻlsa, qoʻshtirnoqqa olinmaydi; sarlavha ichida tilga olinsa, “ ” qoʻshtirnoqda yoziladi. Sarlavhada va h.k. kabi qisqartmalardan qochgan maʼqul, sarlavhadagi soʻzlar boʻgʻin boʻyicha koʻchirilmaydi.

Toʻgʻri: Ega: taʼrif va turlari; “Oʻtkan kunlar” romanida tarixiy shaxslar; Hisobni qanday tiklash mumkin? Notoʻgʻri: Ega: Taʼrif va turlari. — ortiqcha bosh harf va nuqta.

Bir turdagi sarlavhalar — bir xil shaklda

Bir boʻlim yoki bitta ekrandagi bir turdagi sarlavhalar bir xil grammatik shaklda yoziladi. Yoʻriqnoma va yordam sahifalarida ‑ish/‑sh qoʻshimchali harakat nomi qulay: Qurilmani qoʻshish, Maʼlumotlarni tahrirlash. Bitta roʻyxatda harakat nomi, buyruq va savolni aralashtirish oʻquvchini chalgʻitadi. Savol shaklidagi sarlavha soʻroq belgisi bilan tugaydi; belgisiz “qanday … mumkin” shakli chala gapdek koʻrinadi, uni “… tartibi” bilan almashtirgan maʼqul. Tugma va xabarlar matni haqida “Interfeys matni: tugmalar, murojaat, ohang” darsida.

Sarlavhalar zanjiri
Aralash (notoʻgʻri)Bir xil shaklda (toʻgʻri)
Qurilmani qoʻshishQurilmani qoʻshish
Maʼlumotlarni tahrirlangMaʼlumotlarni tahrirlash
Hisobni qanday oʻchirish mumkinHisobni oʻchirish tartibi

Butunlay bosh harflar bilan yozilgan sarlavha

Dizayn talabi bilan sarlavha baʼzan butunlay bosh harflar bilan teriladi. Bunda sh va ch harf birikmalarining ikkala harfi ham katta yoziladi: SHAHRISABZ, CHIRCHIQ (oddiy yozuvda — Shahrisabz, Chirchiq). Oʻ va gʻ harflarida ʻ belgisi saqlanadi: OʻQUV REJASI, TOGʻ YOʻLLARI. Uzun matnni butunlay bosh harflar bilan oʻqish qiyin, shuning uchun bu usul faqat qisqa sarlavha va yozuvlarga mos. Matnning oʻzini oddiy yozib, katta harflarni bezash vositalari (masalan, CSS) orqali bergan maʼqul: shunda nusxa koʻchirish va qidiruvda matn toʻgʻri qoladi.

Toʻgʻri: OʻQUV REJASI; SHAHRISABZ SHAHRI. Notoʻgʻri: O'QUV REJASI; OʻQuv Rejasi; ShAHRISABZ SHAHRI.

Oʻzingizni tekshiring

1) Sarlavhada birinchi soʻz va atoqli otlardan boshqa bosh harf qoldimi? 2) Oxirida ortiqcha nuqta yoʻqmi, savol boʻlsa, soʻroq belgisi bormi? 3) Bir boʻlimdagi sarlavhalar bir xil shakldami? 4) Oy, hafta kunlari va siz kichik harf bilan yozilganmi? 5) Butunlay bosh harfli sarlavhada SH, CH, Oʻ va Gʻ toʻgʻri yozilganmi? 6) Sarlavha qisqami va unda sahifaning asosiy mavzusi aks etganmi?

Interfeys matni (mikromatn, UX‑matn) — sayt, ilova yoki dasturdagi tugma, menyu bandi, sarlavha, maydon nomi, bildirishnoma va xato xabarlarining qisqa matnlari. Ular ekranda nima boʻlayotganini va keyin nima qilish kerakligini tushuntiradi. Yaxshi interfeys matnini oʻqigan odam oʻylanib qolmasdan kerakli amalni bajaradi. Tinish va maxsus belgilar interfeys tipografikasi darsida, sana va valyuta kabi meʼyorlar esa mahalliylashtirish darsida koʻriladi.

Ohang: rasmiy, lekin samimiy

Oʻzbekcha interfeysda faqat rasmiy, hurmatli ohang oʻrinli. Matn mahsulotni yaxshi biladigan va yordamga tayyor odamning nutqiday yangrasin: xushmuomala va aniq, lekin quruq ham, majburlovchi ham emas. Jargon, sheva soʻzlari va hazil mos kelmaydi: ular hammaga tushunarli emas, rasmiy muloqotdagi norasmiy ohang esa hurmatsizlik deb qabul qilinadi. Adabiy tilda yozing. “Eng yaxshi”, “eng tez” kabi baholarni dalilsiz ishlatmang. Gapni asosiy fikrdan boshlang — koʻpchilik matnni koʻz yugurtirib oʻqiydi.

Murojaat: faqat “siz”

Foydalanuvchiga doim “siz” bilan murojaat qilinadi; “sen” qoʻpol eshitiladi va interfeysda ishlatilmaydi. Gap boshida kelmasa, siz va uning shakllari (sizga, sizning) kichik harf bilan yoziladi. Hurmat asosan feʼl qoʻshimchalarida ifodalanadi: buyruq maylida -ing (kiriting, tanlang), oʻtgan zamonda -dingiz (kiritdingiz), egalikda -ingiz (qurilmangiz). Shaxs qoʻshimchadan bilinib turgani uchun sizning, mening, biz olmoshlarini odatda tushirib qoldirgan maʼqul.

Xato: Parolni oʻzgartirding. → Toʻgʻri: Parolni oʻzgartirdingiz. Xato: Soʻrovnomani toʻldir. → Toʻgʻri: Soʻrovnomani toʻldiring. Ortiqcha: Sizning qurilmangiz hali tayyor emas. → Yaxshiroq: Qurilmangiz hali tayyor emas. Ortiqcha: Biz pochtangizga bildirishnoma yuboramiz. → Yaxshiroq: Pochtangizga bildirishnoma yuboramiz.

Tugmalar: harakat nomi shakli

Tugma, menyu bandi va buyruq nomlari -sh, -ish qoʻshimchali harakat nomi bilan yoziladi: Saqlash, Yuborish, Tizimga kirish. Buyruq shakli (Saqlang), -moq shakli (Saqlamoq) va shaxsli shakllar (Saqlayman) tugmaga mos emas. Bir menyudagi bandlar bir xil shaklda boʻladi: Elementni oʻchirish va Elementni nusxalash yonidagi yangi band Elementni joylash boʻladi, Elementni joylang emas. Yoʻriqnoma matnida esa buyruq mayli ishlatiladi: “Saqlash” tugmasini bosing.

Tugma va buyruqlar: toʻgʻri va xato shakllar
Asl matnToʻgʻriXato
Войти / Log inTizimga kirishKiring; Login
Зарегистрироваться / Sign upRoʻyxatdan oʻtishAkkaunt yarating
Удалить / DeleteOʻchirishOʻchiring; Oʻchirmoq
Подробнее / Learn moreBatafsilKoʻproq bilish
Да, удалить / Yes, deleteHa, oʻchirilsinHa, oʻchirish; Ha, oʻchiraman

Oxirgi qator alohida holat: “Ha, oʻchirish” turidagi tasdiqlash oynalarida majhul nisbatdagi -sin shakli qulay: Ha, oʻchirilsin; Ha, yuborilsin; Ha, saqlansin. Asosiy qoida esa: bir amal butun mahsulotda bir xil soʻz bilan ataladi.

Muvaffaqiyat va xato xabarlari

Muvaffaqiyat xabarida nima boʻlganini qisqa ayting: Fayl saqlandi, Xabar yuborildi; muvaffaqiyatli soʻzi va oddiy amal uchun tabrik odatda ortiqcha. Xato xabari nima boʻlganini va uni qanday tuzatishni aytadi. Foydalanuvchini ayblamang, shaxssiz tuzilma afzal: Notoʻgʻri kod kiritdingiz emas, Kod xato. Voy undovi va oʻta salbiy afsuski soʻzi kerak emas. Ilojsiz soʻzi amalni umuman bajarib boʻlmasligini bildiradi; qayta urinish mumkin boʻlsa, uni ishlatmang.

Tarmoq xatoligi. Internetga ulanishni tekshiring. Xabar yuborilmadi. Qayta urinib koʻring. Parol kamida 8 ta belgidan iborat boʻlishi kerak. Yordam xizmati bilan bogʻlaning.

Soddaroq, qisqaroq, kanselyaritsiz

Ogʻir va sodda ifodalar
OgʻirSoddaNima tuzatildi
Matnni tahrir qilish ishlarini amalga oshirish lozim.Matnni tahrirlang.harakat nomlari zanjiri oʻrniga feʼl
Siz tomondan yangi parol kiritilishi kerak.Yangi parolni kiriting.majhul nisbat oʻrniga toʻgʻridan toʻgʻri murojaat
Ushbu ilova foydali hisoblanadi.Bu ilova foydali.ortiqcha hisoblanadi feʼli olib tashlandi
Agar parolni unutgan boʻlsangiz…Parolni unutgan boʻlsangiz…shart -sa qoʻshimchasida ifodalangan

Oʻzingizni tekshiring: murojaat hamma joyda “siz” bilanmi; tugma va menyu bandlari bir xil harakat nomi shaklidami; bir tushuncha sinonimlarsiz, bitta soʻz bilan atalganmi; xato xabari ayblamasdan sabab va yechimni aytadimi; gaplar qisqa, kesim oxirida turibdimi. Soʻng matnni ekranda oʻqing: tugma sarlavha bilan birga mazmunli boʻlishi kerak.

Interfeys tipografikasi — ekrandagi qisqa matnlarda (tugma, menyu bandi, sarlavha, maydon, bildirishnoma) tinish belgilari, bosh harflar, maxsus belgilar va boʻshliqlarni qoʻllash qoidalari. Interfeysda matn kam, joy tor, satrlar esa koʻpincha alohida tarjima qilinadi, shuning uchun bitta xato nuqta yoki qoʻshtirnoq darhol koʻzga tashlanadi, baʼzan esa dasturni buzadi. Qoʻshtirnoq, tire, apostrof, son va boʻshliqlarning umumiy qoidalari boʻlimning boshqa darslarida berilgan; bu yerda ularning interfeysga xos tomonlari jamlangan.

Satr oxiridagi nuqta

Bitta soʻz birikmasi yoki bitta qisqa gapdan iborat yozuvlar — tugma, menyu bandi, sarlavha, maydon nomi, qisqa holat xabari — nuqtasiz yoziladi. Matn ikki va undan ortiq gapdan iborat boʻlsa, har bir gapdan keyin, jumladan oxirgisidan keyin ham nuqta qoʻyiladi. Soʻroq va undov belgilari qisqa satrda ham saqlanadi.

Interfeysda nuqta qachon kerak
Matn turiToʻgʻriXato
TugmaSaqlashSaqlash.
Bir gapli xabarXabar yuborilmadiXabar yuborilmadi.
Ikki gapli xabarTarmoq xatoligi. Internetga ulanishni tekshiring.Tarmoq xatoligi. Internetga ulanishni tekshiring
Tasdiqlash savoliFaylni oʻchirasizmi?Faylni oʻchirasizmi

Registr: faqat birinchi soʻz bosh harf bilan

Ingliz interfeyslarida har bir soʻzni bosh harf bilan yozish (Title Case) keng tarqalgan. Oʻzbek tilida, rus tilidagi kabi, tugma, menyu va sarlavhada faqat birinchi soʻz va atoqli otlar bosh harf bilan yoziladi. Ingliz registrini tarjimaga koʻchirmang. Dizayn yozuvni bosh harflarda (SAQLASH) talab qilsa, bu matnning oʻzida emas, bezak uslubida beriladi. Sarlavhalar haqida batafsil — “Sarlavhalar va bosh harflar” darsida.

Xato: Tasvirni Yuklab Olish → Toʻgʻri: Tasvirni yuklab olish. Xato: Hisob Sozlamalari → Toʻgʻri: Hisob sozlamalari. Xato: “Sozlamalar” Boʻlimiga Oʻting → Toʻgʻri: “Sozlamalar” boʻlimiga oʻting.

Matnda interfeys elementlarining nomi

Yoʻriqnoma va maslahatlarda tugma yoki boʻlim nomi “ ” qoʻshtirnoqqa olinadi yoki boshqacha, masalan qalin shrift bilan ajratiladi, lekin bir sahifada bitta usul ishlatiladi. Qoʻshimchani nomning oʻziga emas, tugmasi, boʻlimi, bandi kabi umumiy soʻzga qoʻshgan maʼqul. Toʻrt va undan ortiq soʻzli nomni albatta ajrating, aks holda u qayerda tugashi tushunilmaydi. Lotin yozuvidagi chet nomlarga qoʻshimcha ʼ belgisi orqali qoʻshiladi (Bluetoothʼni yoqing), lekin umumiy soʻz bilan koʻpincha tabiiyroq: Bluetooth funksiyasini yoqing.

“Fayl qoʻshish” tugmasini bosing. “Taʼtil uchun kitoblar” toʻplamini oching. Yomon: Fayl qoʻshishni bosing — nom ajratilmagan va oddiy harakat sifatida oʻqiladi.

Oʻzgaruvchilar, teglar va kod

Interfeys satrlarida oʻzgaruvchilar ({name}, {count}, %s) va teglar (<b>…</b>) uchraydi. Ularni tarjima qilmang, oʻzgartirmang va oʻchirmang; soʻz tartibi oʻzgarsa, oʻzgaruvchini yangi joyga koʻchiring, juft teglar esa oʻsha soʻzlarni oʻrab tursin. Kod ichidagi toʻgʻri qoʻshtirnoq va apostroflarni tipografik belgilarga almashtirmang — dastur ishlamay qolishi mumkin. Qoʻshimchani toʻgʻridan toʻgʻri oʻzgaruvchiga qoʻshish xavfli: qoʻshimcha soʻzning oxirgi tovushiga qarab oʻzgaradi (Toshkentga, lekin Chortoqqa, bankka). Umumiy soʻz yoki ikki nuqtali tuzilma ishonchliroq. Sondan keyin ot birlikda qoladi, ta esa ajralmas boʻshliq bilan yoziladi.

Xavfli: {city}ga yetkazib berish (Chortoq boʻlsa, xato Chortoqga chiqadi). → Ishonchli: Yetkazib berish manzili: {city}. Toʻgʻri: {count} ta fayl yuklandi — 1 ta fayl, 5 ta fayl. Xato: 5 ta fayllar.

Maxsus belgilar va joyni tejash

Oʻzbekcha matn koʻpincha inglizchadan uzunroq chiqadi, chunki qoʻshimchalar soʻzni choʻzadi. Satr sigʻmasa, avval ortiqcha olmosh, umumiy soʻz va agar bogʻlovchisini olib tashlang, gapni qayta tuzing; kelishilmagan boʻlsa, soʻzni oʻzboshimchalik bilan kesmang (Sozl., Yukl.). 10K, 2M kabi harfli indekslar oʻzbek foydalanuvchisiga notanish — 10 ming, 2 mln deb yozgan maʼqul. Boshqa belgilar jadvalda.

Interfeysdagi maxsus belgilar
BelgiQayerda ishlatiladiMisol
… (bitta belgi)jarayon davom etyapti; buyruq yana oyna ochadiYuklanmoqda…; Boshqa nom bilan saqlash…
/joy tor boʻlganda: soʻzlar orasida boʻshliqsiz, birikmalar orasida boʻshliq bilan; yordam matnida — yokiBirlamchi/Takroriy
%sondan keyin boʻshliqsizChegirma 25%
ajralmas boʻshliqson bilan ta, valyuta, birlik orasida5 ta, 50 000 soʻm, 10 MB
ajralmas defissana va tartib son2026‑yil 1‑dekabr, 3‑qadam
− (minus)manfiy qiymatBalans: −12 500 soʻm

Mahalliylashtirish — dastur, sayt, ilova yoki oʻyinni muayyan til va mamlakat foydalanuvchilariga moslash jarayoni. U tarjimadan kengroq: matn bilan birga sana va vaqt, son va valyuta formatlari, manzil, telefon raqami, ismlar, rasm va misollar ham mahalliy meʼyor va odatlarga keltiriladi. Natijada interfeys chet tildan oʻgirilgandek emas, boshidanoq oʻzbek tilida yozilgandek tuyulishi kerak. Inglizcha localization (qisqacha L10n) atamasi oʻzbek tilida mahalliylashtirish deb beriladi; “lokalizatsiya” shaklidan qochgan maʼqul.

Mahalliylashtirish tarjimadan nimasi bilan farq qiladi

Faqat tarjima va mahalliylashtirish
Nima oʻzgaradiFaqat tarjimaMahalliylashtirish
Matnsoʻzma-soʻz oʻgirilganmaʼno va ohang saqlangan, gap oʻzbekcha tuzilgan
Sana11/16/20262026‑yil 16‑noyabr yoki 16.11.2026
Pul$50; 1,500.5050 $; 1 500,50 (Oʻzbekiston auditoriyasi uchun — 50 000 soʻm)
Misollardagi ism va manzillarJohn Smith, Baker StreetAziz Karimov, Amir Temur koʻchasi, 15‑uy
Atamalarhar safar har xillugʻat (glossariy) asosida bir xil

Til meʼyori va yozuv

Interfeys adabiy oʻzbek tilida yoziladi: sheva soʻzlari boshqa viloyat aholisiga tushunarsiz boʻlishi mumkin, matn esa har qanday hududda birdek tabiiy oʻqilishi kerak. Bir mahsulotda bitta yozuv — lotin yoki kirill — tanlanadi va ular aralashtirilmaydi. Lotin yozuvida oʻ va gʻ harflari ʻ belgisi (U+02BB), tutuq belgisi esa ʼ (U+02BC) bilan yoziladi. Ular oʻrniga qoʻyilgan toʻgʻri apostrof yoki qoʻshtirnoq soʻzni boʻlaklarga ajratadi, qidiruv va satr koʻchirishni buzadi (batafsil — apostroflar haqidagi darsda).

Grammatik moslash

Oʻzbek tilida predloglar yoʻq: ularning vazifasini kelishik qoʻshimchalari va koʻmakchilar bajaradi, kesim esa gap oxirida turadi, shuning uchun asl matn tuzilishi koʻchirilmaydi. Grammatik jins ham yoʻq: ruscha “добавил / добавила” kabi shakllar bitta qoʻshdi shakli bilan beriladi. Sondan keyin ot birlikda qoladi (1 ta fayl, 5 ta fayl), shuning uchun inglizcha 1 file / 5 files kabi koʻplik variantlari oʻzbekchada odatda bir xil boʻladi. Birikmada -lar qoʻshimchasi odatda bir marta qoʻshiladi: Hisoblar sozlamalari emas, Hisob sozlamalari.

Interfeysdagi yordamchi soʻzlar
Asl matnToʻgʻriXato
От: / From:Kimdan:Dan:
Кому: / To:Kimga:Ga:
Открыть с помощью… / Open with…Ochish:… bilan ochish
Нажмите «Скачать», чтобы сохранить файл на диск.Faylni diskka saqlash uchun “Yuklab olish” tugmasini bosing.“Yuklab olish” tugmasini bosing, faylni saqlash uchun diskka.

Mahalliy formatlar

Oʻzbekcha interfeys formatlari (batafsil — sonlar, sanalar va pul birliklari haqidagi darsda)
FormatYozilishiIzoh
Toʻliq sana2026‑yil 16‑noyabrsondan keyin ajralmas defis, oy kichik harf bilan
Qisqa sana16.11.2026kun.oy.yil
Vaqt14:30; 10:00–18:0024 soatlik format, AM/PM ishlatilmaydi
Haftadushanba, seshanba … yakshanbadushanbadan boshlanadi, kunlar kichik harf bilan
Sonlar10 000; 2,5xonalar ajralmas boʻshliq, kasr vergul bilan
Pul50 000 soʻm; 50 $valyuta sondan keyin
Telefon+998 90 123‑45‑67mamlakat kodi +998

Madaniy moslash va atamalar

Misollardagi ism, manzil va vaziyatlar oʻzbek foydalanuvchisiga tanish boʻlsin: John Smith oʻrniga Aziz Karimov yoki Malika Yusupova tabiiyroq (bunday almashtirishni buyurtmachi bilan kelishib oling). Valyuta, oʻlchov birliklari va havolalar ham auditoriyaga qarab tekshiriladi. Atamalar lugʻatdan olinadi va butun mahsulotda bir xil ishlatiladi: bir joyda Sozlamalar, boshqa joyda Parametrlar deyilsa, foydalanuvchi adashadi. Yangi matn avval tarjima qilingan elementga ishora qilsa, uning mavjud tarjimasidan foydalaning. Brend va mahsulot nomlari tarjima qilinmaydi; kelishik qoʻshimchasi ularga ʼ belgisi orqali yoki umumiy soʻz yordamida qoʻshiladi.

Kamalak Payʼdan toʻlash yoki Kamalak Pay ilovasi orqali toʻlash (shartli nom). Xato: Kamalak Pay'dan, Kamalak Pay’dan, Kamalak Pay-dan. Konstruktorga oʻtish — element avval Konstruktor deb tarjima qilingan boʻlsa, Builderʼga oʻtish deb yozmang.

Kontekstda tekshirish

Mahalliylashtirish ekranda yakunlanadi. Tarjimani skrinshotda yoki ilovaning oʻzida koʻring: satr sigʻdimi, tugma sarlavha bilan mos keladimi, oʻzgaruvchi oʻrniga haqiqiy qiymat qoʻyilganda gap toʻgʻri chiqyaptimi, sana va son formatlari toʻgʻrimi. Nuqtasiz 2–4 soʻzli alohida satr koʻpincha tugma yoki sarlavha boʻladi; kontekstsiz uni grammatik xato bilan tarjima qilish oson, shuning uchun shubha boʻlsa, oldindan koʻrish rejimini yoqing yoki buyurtmachidan soʻrang.

Qisqartma (abbreviatura) — bir necha soʻzdan iborat nomning bosh harflari yoki qismlaridan tuzilgan ixcham shakl: AQSh, MChJ, YTT. Tipografikada uning uch jihati muhim: harflar registri, nuqta va boʻshliqlar, qoʻshimchaning ulanishi. Turlari va asosiy imlosi “Qisqartma soʻzlar imlosi” darsida berilgan; bu yerda ularni matn va interfeysda bir xil yozish qoidalari jamlangan.

Sh va Ch: ikkinchi harf kichik

Oʻzbek lotin alifbosida sh va ch — ikki belgi bilan yoziladigan alohida harflar. Qisqartmada bunday harf bitta harf hisoblanadi, shuning uchun faqat birinchi belgisi bosh harf boʻladi, h esa kichik qoladi. Oʻ va gʻ harflari ham ʻ belgisini saqlaydi: OʻzMU (Oʻzbekiston Milliy universiteti), OʻzR (Oʻzbekiston Respublikasi).

AQSh — Amerika Qoʻshma Shtatlari; MChJ — masʼuliyati cheklangan jamiyat; JShShIR — jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami; AYQSh — avtomobilga yoqilgʻi quyish shoxobchasi. Notoʻgʻri: AQSH, MCHJ, JSHSHIR.

Ya, ye, yo, yu: faqat Y olinadi

Kirillcha я, е, ё, ю lotin yozuvida ikki alohida harf bilan beriladi, shuning uchun qisqartmaga faqat birinchisi — Y oʻtadi: YTT (yakka tartibdagi tadbirkor), YI (Yevropa Ittifoqi), FHDY (fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish). Kirillcha qisqartmani harfma-harf koʻchirish (ЯТТ → YaTT, ЕИ → YeI, ФҲДЁ → FHDYO) — koʻp uchraydigan xato. Yagona istisno: butun matn bosh harflarda terilsa, qisqartma ham toʻliq bosh harflarda yoziladi: AQSH VA YI OʻRTASIDA.

Rus va xalqaro qisqartmalar

Oʻzbekistonga oid tushunchalar uchun oʻzbekcha qisqartma ishlatiladi: ООО — MChJ, ИП — YTT, ИНН — STIR, МВД — IIV, СНГ — MDH. Boshqa davlat idorasining qisqartmasi transliteratsiya qilinadi, toʻliq nomi qavsda berilishi mumkin: Rossiyadagi INN. Xalqaro texnik qisqartmalar (HTML, URL, GPS, PDF, SMS) tarjima qilinmaydi va lotin bosh harflari bilan yoziladi. Kam maʼlum qisqartmani birinchi marta toʻliq yozing: API (application programming interface — dasturiy interfeys).

Qoʻshimcha va qoʻshma soʻz

Oʻzbekcha qisqartmaga qoʻshimcha bevosita qoʻshiladi: AQShga, MChJning, YTTlar. Xalqaro lotin qisqartmasini izohlovchi soʻz bilan, ajralmas defis orqali ishlatish maʼqul: SMS‑xabarni, PDF‑faylni, QR‑kod, VIP‑mijozlar (“Tire, qisqa tire va defis” darsiga qarang). Qoʻshimchani bevosita qoʻshish zarur boʻlsa, u tutuq belgisi ʼ bilan ulanadi: OKʼni bosing. Fayl turi bosh harflar bilan, nuqtasiz yoziladi (PNG‑fayl), aniq fayl nomi esa kichik harf va nuqta bilan: hisobot.pdf.

Matn va interfeysdagi grafik qisqartmalar

Tavsiya etiladigan qisqartmalar
Nima qisqartiriladiShakliMisol
Joy nomlarish., vil., koʻch.Toshkent sh., Samarqand vil.
Katta sonlarming, mln, mlrd10 ming, 5 mln soʻm
Hafta kunlaridu, se, ch, pa, ju, sh, yadu–ju
Oylaryan, fev, mar … noy, dek12 fev
Vaqt birliklaris, daq, son2 s 15 daq

Grafik qisqartma oldidan ajralmas boʻshliq qoʻyiladi, shunda u satr oxirida soʻz yoki sondan ajralib qolmaydi (“Boʻshliqlar va ajralmas boʻshliq” darsiga qarang). K, M, B indekslari (10K, 5M) oʻzbek oʻquvchisiga notanish — ming, mln, mlrd deb yozing. Oʻzingizcha qisqartma toʻqimang va brend nomlarini qisqartirmang; joy yetmasa, jumlani qayta tuzing.

Koʻp uchraydigan xatolar va oʻzini tekshirish

Toʻgʻri va notoʻgʻri
HolatToʻgʻriNotoʻgʻri
Sh, ch harflariAQSh, MChJAQSH, MCHJ
Ya, ye, yo, yuYTT, YI, FHDYYaTT, YeI, FHDYO
Butun matn bosh harflardaAQSH VA YIAQSh VA YeI
Ruscha qisqartmaMChJ, YTT, OTMOOO, IP, VUZ
NuqtalarBMTB.M.T.
Lotin qisqartmasidan keyin qoʻshimchaSMS‑xabarni, OKʼniSMS'ni, SMS-ni, OK’ni

Oʻzingizni tekshiring: 1) toʻliq nomni tiklang — har bir soʻz bitta harf berganmi; 2) sh, ch da h kichik, ya, ye, yo, yu dan faqat Y olingan; 3) ruscha koʻchirma emas, oʻzbekcha qisqartma tanlangan; 4) lotin qisqartmasiga izohlovchi soʻz qoʻshilgan yoki qoʻshimcha ʼ bilan ulangan; 5) sh., vil., mln oldida ajralmas boʻshliq bor.