Qoʻshtirnoq — matndagi iqtibos, koʻchirma gap, nom yoki alohida (koʻchma, kinoyaviy) maʼnoda qoʻllangan soʻzni ajratib koʻrsatadigan juft tinish belgisi. Uning qachon qoʻyilishi tinish belgilari boʻyicha darsda yoritilgan. Bu darsda uning shakli haqida soʻz boradi: oʻzbek lotin yozuvida qaysi belgilar toʻgʻri, qaysilari xato hamda qoʻshtirnoq qoʻshimchalar va boshqa tinish belgilari bilan qanday yoziladi.
Toʻgʻri shakl: “ ” va ‘ ’
Oʻzbek lotin yozuvida asosiy (tashqi) qoʻshtirnoq sifatida ochiluvchi “ va yopiluvchi ” belgilari ishlatiladi. Qoʻshtirnoq ichidagi matnda yana qoʻshtirnoq kerak boʻlsa, ichki qoʻshtirnoq ‘ ’ qoʻyiladi. Ochiluvchi belgi soʻzga chapdan, yopiluvchi belgi oʻngdan boʻshliqsiz yopishadi. « » shaklidagi qoʻshtirnoq rus tilidagi va oʻzbek kirill yozuvidagi matnlardan tanish, shu sababli lotin yozuvida ham koʻpincha xato qoʻyiladi.
“Sozlamalar” boʻlimiga oʻting. Abdulla Qodiriyning “Oʻtkan kunlar” romani. Ustoz dedi: “Ertaga ‘Alpomish’ dostonini oʻqiymiz”.
| Belgi | Unicode kodi | Baho |
|---|---|---|
| “ ” | U+201C, U+201D | toʻgʻri: tashqi qoʻshtirnoq |
| ‘ ’ | U+2018, U+2019 | toʻgʻri, lekin faqat ichki qoʻshtirnoq sifatida |
| « » | U+00AB, U+00BB | lotin yozuvida xato (rus matni va oʻzbek kirill yozuvida qoʻllanadi) |
| „ “ | U+201E, U+201C | xato |
| " " | U+0022 | matnda xato; faqat dastur kodida qoladi |
| ' ' va ` | U+0027, U+0060 | xato |
Qoʻshtirnoqni ʻ va ʼ belgilari bilan adashtirmang
Ichki qoʻshtirnoq ‘ ’ koʻrinishidan oʻ, gʻ harflaridagi ʻ (U+02BB) belgisiga va tutuq belgisi ʼ (U+02BC) ga juda oʻxshaydi, ammo bular boshqa-boshqa belgilar. ʻ va ʼ — soʻzning bir qismi, qoʻshtirnoq esa tinish belgisi, dasturlar uni soʻz chegarasi deb hisoblaydi. Shuning uchun ʻ oʻrniga qoʻshtirnoq bilan terilgan soʻz qidiruvda topilmasligi yoki satr oxirida boʻlinib ketishi mumkin. Teskari xato — qoʻshtirnoq oʻrniga ʻ yoki ʼ qoʻyish ham uchraydi. Batafsil — apostroflar haqidagi darsda.
Toʻgʻri: oʻzbek, gʻisht, maʼlumot, “Navroʻz” bayrami. Xato: o‘zbek, g’isht, ma'lumot, ʻNavroʻzʼ bayrami.
Qoʻshtirnoqdan keyingi qoʻshimcha
Qoʻshtirnoq ichidagi nom turlanganda, qoʻshimcha yopiluvchi qoʻshtirnoqdan keyin boʻshliqsiz qoʻshiladi. Qoʻshimchani qoʻshtirnoq ichiga kiritish xato, chunki bunda nomning oʻzi oʻzgaradi. Yoʻriqnoma va interfeys matnlarida nomni turlamasdan, izohlovchi soʻz (tugma, boʻlim, ilova, roman) qoʻshib, qoʻshimchani unga qoʻshish qulayroq: “Saqlash” tugmasini bosing.
| Toʻgʻri | Xato | Yaxshiroq |
|---|---|---|
| “Oʻtkan kunlar”ni oʻqidim | “Oʻtkan kunlarni” oʻqidim | “Oʻtkan kunlar” romanini oʻqidim |
| “Saqlash”ni bosing | “Saqlash” ni bosing | “Saqlash” tugmasini bosing |
| “Davlat tili haqida”gi qonun | “Davlat tili haqidagi” qonun | shunday yoziladi: bu barqaror shakl |
Qoʻshtirnoq va boshqa tinish belgilari
Butun gapga tegishli nuqta, vergul, nuqtali vergul va ikki nuqta yopiluvchi qoʻshtirnoqdan keyin qoʻyiladi. Iqtibos yoki nomning oʻziga tegishli soʻroq, undov belgisi va koʻp nuqta qoʻshtirnoq ichida qoladi. Ichki va tashqi qoʻshtirnoq oxirida yonma-yon kelsa, ikkalasi ham yoziladi: ’”.
Siz “Ikki eshik orasi”ni oʻqiganmisiz? Maqola “Til — millat koʻzgusi!” deb nomlangan. Sarlavha: “Qodiriyning ‘Mehrobdan chayon’ romani haqida”.
Qoʻshtirnoqni qanday terish va matnni tekshirish
Windows tizimida raqamlar klaviaturasida: Alt+0147 (“), Alt+0148 (”), Alt+0145 (‘), Alt+0146 (’). macOS tizimida: Option+[ va Option+Shift+[ “ ” belgilarini, Option+] va Option+Shift+] ‘ ’ belgilarini beradi. Matn muharririda avtomatik almashtirish sozlamasini tekshiring: til sozlamasiga qarab u « » yoki „ “ qoʻyib yuborishi mumkin. Dastur kodi, oʻzgaruvchilar ({username}, %s) va HTML atributlari ichidagi toʻgʻri qoʻshtirnoqlarni oʻzgartirmang, aks holda dastur ishlamay qoladi. Tekshirish uchun matndan ", « va » belgilarini qidiring: oʻzbek lotin matnida ular boʻlmasligi kerak.
