Transliteratsiya
Chet tillaridagi ismlar va nomlarni amaliy transkripsiya qoidalariga koʻra rus va oʻzbek tiliga (kirill, eski va yangi lotin) oʻgirish.
Asl til · 55
Qanday yoziladi
Amaliy transkripsiya qoidalarining avtomatik yaqinlashuvi, istisnolar lugʻati emas. Dialektal, oʻzlashma va leksik jihatdan mustahkamlangan variantlar (qoidalarning oʻzida ular ancha koʻp) hisobga olinmaydi va manbalar boʻyicha qoʻlda tekshirishni talab qilishi mumkin.
Ingliz tilidan transkripsiya qoidalari
Nima kiritiladi: Inglizcha ismlar, familiyalar va nomlar odatdagi yozuvda (lotin harflari, jumladan æ, œ va diakritik belgili harflar); bir nechta soʻz, chiziqcha, apostrof va tinish belgilari ham qabul qilinadi.
Ingliz tilida yozuv talaffuzdan ancha uzoq, qoidalar esa aynan tovushni beradi. Shuning uchun vosita talaffuzni yozuvga qarab tiklaydi: ochiq va yopiq boʻgʻin, harf birikmalari, familiya va joy nomlarining odatiy oxirgi qismlari. Qoidaga boʻysunmaydigan va anʼanaviy shakllar ichki lugʻatdan olinadi. Urgʻuni va ismning kelib chiqishini harflardan aniqlab boʻlmaydi, shu sababli kam uchraydigan soʻzlar natijasini manbalar bilan solishtirib koʻrish kerak.
Yakka unlilar. Ochiq boʻgʻinda (jumladan, oʻqilmaydigan e oldidan) a → эй/ей, e → и, i va y → ай, u → ю/ью: Lake → Лейк, Avery → Эйвери, Eden → Иден, Line → Лайн, Tyne → Тайн, Utah → Юта. Yopiq boʻgʻinda a qisqa soʻzlarda э, ж, ч, ш dan keyin “е” boʻladi (Langley → Лэнгли, Shackley → Шекли), uzun soʻzlarda va urgʻusiz boʻgʻinlarda “а” (Alabama → Алабама, Jonathan → Джонатан); e → е (Benson → Бенсон), i va y → и (Kidd → Кидд, Lynn → Линн), u → а yoki у (Gull → Галл, Bush → Буш). O harfi doim “о” beradi (London → Лондон, Rhodes → Родс), faqat oʻqilmaydigan e bilan tugagan bir boʻgʻinli soʻzlarda “оу” (Stone → Стоун). Oʻqilmaydigan e yozilmaydi: Whitefield → Уайтфилд, Carleton → Карлтон.
Unli birikmalari. ai, ay, ei, ey → эй/ей (Aidan → Эйдан, Clay → Клей); au, aw → о (Law → Ло); ee, ea → и (Lee → Ли, Keats → Китс), lekin head, breast, heather soʻzlaridagi ea → е (Breasted → Брестед); eu, ew → ю/ью (Ewell → Юэлл, Beulah → Бьюла); oo → у (Goole → Гул); oi, oy → ой; ou → ау (Louth → Лаут); ow → оу yoki ау (Maslow → Маслоу, Brownville → Браунвилл); igh → ай (Dwight → Дуайт). R oldidan: ar → ар (Carnaby → Карнаби), er, ir, ur, yr → эр/ер (Earl → Эрл, Turner → Тернер, Byrd → Берд), air, are → эр (Fairhall → Фэрхолл, Delaware → Делавэр), eer, ere → ир (Mere → Мир). “Э”, “эй”, “эр” soʻz boshida va unlilardan keyin, “е”, “ей”, “ер” esa undoshlardan keyin yoziladi.
Undoshlar. c → e, i, y oldidan с, boshqa hollarda к (City → Сити); g → e, i, y oldidan дж, boshqa hollarda г (Georgia → Джорджия, Gull → Галл); j → дж; ch → ч, yunoncha oʻzaklarda к (Christopher → Кристофер); sh → ш; th → т (Jonathan → Джонатан); ph → ф; ck → к (Pickering → Пикеринг); tch → тч; ts → тс, tz → ц (Fitzgerald → Фицджеральд); x → кс, soʻz boshida з; qu → ку (Queenstown → Куинстаун); h → х. W harfi → у, lekin [u] tovushi oldidan va unlilar orasida “в” (Whitefield → Уайтфилд, Wood → Вуд, Delaware → Делавэр). Unlilar orasidagi s → з (Isidora → Изидора); r doim yoziladi (Peter → Питер). Qoʻshimchalar: -tion → -шен, -ture → -чер (Condition → Кондишен). Oʻqilmaydigan harflar tushib qoladi: Knighton → Найтон, Wright → Райт, Newcastle → Ньюкасл. Qoʻsh undoshlar saqlanadi (Russel → Рассел), “ё” harfi ishlatilmaydi.
Qoʻshma soʻzlar. -ton, -field, -ford, -wood, -hill, -house, -shire, -stone kabi oxirgi qismlar bir xil beriladi, ulardan oldingi oʻzak esa alohida soʻz sifatida oʻqiladi: Peopleton → Пиплтон, Lancashire → Ланкашир, Yellowstone → Йеллоустон. Anʼanaga koʻra -ham → -ем, -land → -ленд (Oakland → Окленд). Qismlar tutashgan joyda gh, th, sh alohida oʻqiladi: Springhill → Спрингхилл, Pothole → Потхол, Grasshopper → Грассхоппер. Mc, Mac old qoʻshimchasi → Мак (Mackenzie → Маккензи). Unli oldidagi y harfi [y] tovushini bildiradi: Yellowstone, oʻzaklar tutashgan joyda esa “ъ” yoziladi (Dockyard → Докъярд).
Anʼanaviy yozuvlar saqlanadi: Henry → Генри, Albert → Альберт, Donald → Дональд, Galsworthy → Голсуорси, Rutherford → Резерфорд, shuningdek Вашингтон, Техас, Шекспир, Уильям. Kelib chiqishi inglizcha boʻlmagan ismlar oʻz tilining qoidalari boʻyicha oʻqiladi, shuning uchun lugʻatda ularning faqat eng koʻp uchraydiganlari bor (Zuckerberg → Цукерберг, Mitsubishi → Мицубиси). Har bir soʻz alohida oʻgiriladi: rus tilida chiziqcha bilan yoziladigan qoʻshma joy nomlarini (Батон-Руж, Нью-Бритен) qoʻlda birlashtirish kerak. Oʻzbekcha variant ruscha natijadan hosil qilinadi.
Transkripsiyaning barcha tillari · 55
- SQAlban tili
- ARArab tili
- HYArman tili
- EUBask tili
- MYBirma tili
- BGBolgar tili
- CSChex tili
- DADan tili
- ETEston tili
- FOFarer tili
- FIFin tili
- FAFors tili
- FRFransuz tili
- KAGruzin tili
- HIHind tili
- IDIndonez tili
- ENIngliz tili
- GAIrland tili
- ISIsland tili
- ESIspan tili
- ITItalyan tili
- KNKannada tili
- YUEKanton tili
- CAKatalan tili
- KOKoreys tili
- KUKurd tili
- KMKxmer tili
- LOLaos tili
- LVLatish tili
- LTLitva tili
- LALotin tili
- MKMakedon tili
- MGMalagasi tili
- MLMalayalam tili
- DENemis tili
- NLNiderland tili
- NONorveg tili
- AZOzarbayjon tili
- PLPolyak tili
- PTPortugal tili
- RORumin tili
- SRSerb-xorvat tili
- SVShved tili
- SKSlovak tili
- SLSloven tili
- THTay tili
- TETelugu tili
- BOTibet tili
- TRTurk tili
- CYValliy tili
- HUVenger tili
- VIVyetnam tili
- ZHXitoy tili
- JAYapon tili
- ELYunon tili
