UzLocal

Tinish belgilari · § 2

Nuqta

Nuqta (.) — gap oxirida qoʻyilib, fikr tugaganini, ovoz pasayib toʻxtam qilinishini bildiradigan tinish belgisi. U eng koʻp ishlatiladigan belgi: darak gaplarning deyarli hammasi nuqta bilan tugaydi. Bundan tashqari, nuqta qisqartma belgisi sifatida ham qoʻllanadi: qisqartirilgan soʻzlar, ism va ota ismining bosh harflaridan keyin hamda sananing raqamli yozuvida.

Gap oxirida nuqta

Nuqta darak gap oxirida hamda buyruq gap vazmin, kuchli his‑hayajonsiz aytilganda qoʻyiladi; his kuchli boʻlsa, undov belgisi qoʻyiladi. Tarkibida kim, nima, qayerda kabi soʻzlar boʻlsa‑da, soʻroq ifodalamagan darak gapdan keyin ham nuqta qoʻyiladi. Qoʻshma gap ham, qismlari nechta boʻlishidan qatʼi nazar, bitta nuqta bilan tugaydi. Nuqtadan keyingi gap bosh harf bilan boshlanadi.

Bugun havo iliq. · Darsga kechikmang. · Iltimos, eshikni yoping. · Uning qayerda yashashini bilmayman. · Qoʻngʻiroq chalindi, oʻquvchilar sinfga kirdi.

Nuqtaning boshqa vazifalari

Gap ichida va yozuvda nuqta
HolatMisollar
qisqartirilgan soʻzdan keyinva h.k. (va hokazo), va b. (va boshqalar), Toshkent sh., 2025‑y., 15‑b.
ism va ota ismining bosh harflaridan keyinA. Qodiriy, Gʻ. Gʻulom, E. Vohidov — nuqtadan keyin boʻshliq (yaxshisi, ajralmas boʻshliq)
sananing raqamli yozuvi01.09.2025 — kun va oy ikki xonali
bandlarni raqamlash1. Kirish · 2. Asosiy qism
sayt manzili va fayl nomiuzlocal.uz, hisobot.pdf

Bosh harflardan tuzilgan qisqartmalar (BMT, AQSh, MChJ, OTM) va oʻlchov birliklari (km, kg, sm, mln, mlrd) nuqtasiz yoziladi: 10 mln soʻm. Gap nuqtali qisqartma bilan tugasa, ikkinchi nuqta qoʻyilmaydi: Taqdimotga hamma narsani oling: noutbuk, proyektor, uzaytirgich va h.k. Gap ichidagi qisqartmadan keyingi soʻz kichik harf bilan yoziladi: Toshkent sh. markazida.

Nuqta qoʻyilmaydigan oʻrinlar

Nuqta bilan bogʻliq koʻp uchraydigan xatolar
HolatNotoʻgʻriToʻgʻri
sarlavha, kitob yoki maqola nomiOʻzbek tili grammatikasi.Oʻzbek tili grammatikasi
tugma, menyu bandiSaqlash.Saqlash
? ! … belgilaridan keyinQachon kelasiz?.Qachon kelasiz?
abbreviaturaB.M.T.BMT
soʻz bilan yozilgan sana2025.yil 1.yanvar2025‑yil 1‑yanvar
oʻnli kasr, xonalar2.5 kg, 10.000 soʻm2,5 kg, 10 000 soʻm
vaqt10.3010:30 — saytimizda ikki nuqta tavsiya etiladi

Nuqta va qavs, qoʻshtirnoq

Gap qavs bilan tugasa, nuqta qavsdan keyin qoʻyiladi: Hisobot ertaga topshiriladi (ilovalari bilan). Qavs ichida alohida mustaqil gap boʻlsa, nuqta qavs ichida qoladi. Gap oxirida qoʻshtirnoqdagi nom kelsa, nuqta qoʻshtirnoqdan keyin qoʻyiladi: Biz “Oʻtkan kunlar”ni oʻqidik. Koʻchirma gapdagi belgilar tartibi alohida darsda koʻrib chiqilgan.

Oʻzingizni tekshiring: fikr tugadimi? Gapda soʻroq yoki kuchli his yoʻqmi — boʻlsa, ? yoki ! kerak. Bu sarlavha yoki tugma yozuvi emasmi? Qisqartmadan keyin nuqta ikkilanib qolmadimi? Sana, son va vaqtda nuqta oʻrniga defis, vergul yoki ikki nuqta kerak emasmi?

UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.

Boʻlimning barcha darslari

  1. §1Tinish belgilari nima va ular nima uchun kerak
  2. §2Nuqta
  3. §3Vergul: qachon qoʻyiladi
  4. §4Nuqtali vergul
  5. §5Ikki nuqta
  6. §6Tire
  7. §7Qoʻshtirnoq
  8. §8Qavs
  9. §9Soʻroq va undov belgilari
  10. §10Koʻp nuqta
  11. §11Koʻchirma gapda tinish belgilari
  12. §12Tire va defis (chiziqcha) farqi