Tinish belgilari · § 2
Nuqta
Nuqta (.) — gap oxirida qoʻyilib, fikr tugaganini, ovoz pasayib toʻxtam qilinishini bildiradigan tinish belgisi. U eng koʻp ishlatiladigan belgi: darak gaplarning deyarli hammasi nuqta bilan tugaydi. Bundan tashqari, nuqta qisqartma belgisi sifatida ham qoʻllanadi: qisqartirilgan soʻzlar, ism va ota ismining bosh harflaridan keyin hamda sananing raqamli yozuvida.
Gap oxirida nuqta
Nuqta darak gap oxirida hamda buyruq gap vazmin, kuchli his‑hayajonsiz aytilganda qoʻyiladi; his kuchli boʻlsa, undov belgisi qoʻyiladi. Tarkibida kim, nima, qayerda kabi soʻzlar boʻlsa‑da, soʻroq ifodalamagan darak gapdan keyin ham nuqta qoʻyiladi. Qoʻshma gap ham, qismlari nechta boʻlishidan qatʼi nazar, bitta nuqta bilan tugaydi. Nuqtadan keyingi gap bosh harf bilan boshlanadi.
Bugun havo iliq. · Darsga kechikmang. · Iltimos, eshikni yoping. · Uning qayerda yashashini bilmayman. · Qoʻngʻiroq chalindi, oʻquvchilar sinfga kirdi.
Nuqtaning boshqa vazifalari
| Holat | Misollar |
|---|---|
| qisqartirilgan soʻzdan keyin | va h.k. (va hokazo), va b. (va boshqalar), Toshkent sh., 2025‑y., 15‑b. |
| ism va ota ismining bosh harflaridan keyin | A. Qodiriy, Gʻ. Gʻulom, E. Vohidov — nuqtadan keyin boʻshliq (yaxshisi, ajralmas boʻshliq) |
| sananing raqamli yozuvi | 01.09.2025 — kun va oy ikki xonali |
| bandlarni raqamlash | 1. Kirish · 2. Asosiy qism |
| sayt manzili va fayl nomi | uzlocal.uz, hisobot.pdf |
Bosh harflardan tuzilgan qisqartmalar (BMT, AQSh, MChJ, OTM) va oʻlchov birliklari (km, kg, sm, mln, mlrd) nuqtasiz yoziladi: 10 mln soʻm. Gap nuqtali qisqartma bilan tugasa, ikkinchi nuqta qoʻyilmaydi: Taqdimotga hamma narsani oling: noutbuk, proyektor, uzaytirgich va h.k. Gap ichidagi qisqartmadan keyingi soʻz kichik harf bilan yoziladi: Toshkent sh. markazida.
Nuqta qoʻyilmaydigan oʻrinlar
| Holat | Notoʻgʻri | Toʻgʻri |
|---|---|---|
| sarlavha, kitob yoki maqola nomi | Oʻzbek tili grammatikasi. | Oʻzbek tili grammatikasi |
| tugma, menyu bandi | Saqlash. | Saqlash |
| ? ! … belgilaridan keyin | Qachon kelasiz?. | Qachon kelasiz? |
| abbreviatura | B.M.T. | BMT |
| soʻz bilan yozilgan sana | 2025.yil 1.yanvar | 2025‑yil 1‑yanvar |
| oʻnli kasr, xonalar | 2.5 kg, 10.000 soʻm | 2,5 kg, 10 000 soʻm |
| vaqt | 10.30 | 10:30 — saytimizda ikki nuqta tavsiya etiladi |
Nuqta va qavs, qoʻshtirnoq
Gap qavs bilan tugasa, nuqta qavsdan keyin qoʻyiladi: Hisobot ertaga topshiriladi (ilovalari bilan). Qavs ichida alohida mustaqil gap boʻlsa, nuqta qavs ichida qoladi. Gap oxirida qoʻshtirnoqdagi nom kelsa, nuqta qoʻshtirnoqdan keyin qoʻyiladi: Biz “Oʻtkan kunlar”ni oʻqidik. Koʻchirma gapdagi belgilar tartibi alohida darsda koʻrib chiqilgan.
Oʻzingizni tekshiring: fikr tugadimi? Gapda soʻroq yoki kuchli his yoʻqmi — boʻlsa, ? yoki ! kerak. Bu sarlavha yoki tugma yozuvi emasmi? Qisqartmadan keyin nuqta ikkilanib qolmadimi? Sana, son va vaqtda nuqta oʻrniga defis, vergul yoki ikki nuqta kerak emasmi?
UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.
