UzLocal

Tinish belgilari · § 9

Soʻroq va undov belgilari

Soʻroq belgisi (?) — soʻroq gap oxirida qoʻyilib, soʻzlovchi biror narsani soʻrayotganini yoki gap soʻroq ohangida aytilganini koʻrsatadigan tinish belgisi. Undov belgisi (!) kuchli his‑hayajon bilan aytilgan gap — undov gap yoki hayajonli buyruq gap — oxirida, shuningdek his bilan aytilgan undalma va undov soʻzlardan keyin qoʻyiladi. Har ikkala belgi ham nuqta kabi gapni yakunlaydi: keyingi gap bosh harf bilan boshlanadi.

Soʻroq gap qanday tanib olinadi

Soʻroq ifodalovchi vositalar
VositaMisol
‑mi yuklamasiSiz Samarqanddanmisiz?
‑chi yuklamasi (chiziqcha bilan yoziladi)Men tayyorman. Siz‑chi?
soʻroq olmoshlari: kim, nima, qayer, qachon, qanday, nega, necha, qaysiQachon qaytasiz? · Nega kechikdingiz?
yoki bilan tanlovChoy ichasizmi yoki qahva?
faqat ohangErtaga imtihon?

Soʻroq belgisining qoʻyilishi

Soʻroq belgisi har qanday bevosita soʻroqdan keyin qoʻyiladi: javob kutilmaydigan ritorik soʻroqdan ham, soʻroq shaklidagi xushmuomala iltimosdan ham. Ketma‑ket bir nechta soʻroq kelsa, har biri oʻz belgisini oladi. Bitta soʻroq ichidagi uyushiq boʻlaklar vergul bilan ajratiladi, belgi esa oxirida bir marta qoʻyiladi. Qoʻshma gapda soʻroq oxirgi qismda boʻlsa, gap oxiriga soʻroq belgisi qoʻyiladi. Darak gap ichidagi bilvosita soʻroq soʻroq belgisini talab qilmaydi: Uning qachon kelishini bilmayman — bu yerda nuqta qoʻyiladi.

Eshikni yopib qoʻya olasizmi? · Bu kim? Qayerdan keldi? Nega indamayapti? · Sizga olma yoqadimi, nokmi, uzummi? · Vaqt oʻtib ketdi, endi nima qilamiz?

Undov belgisi qachon qoʻyiladi

Undov belgisining asosiy vazifalari
HolatMisol
undov gapQanday goʻzal kun!
hayajonli buyruq, chaqiriqEhtiyot boʻling! · Toʻxtang!
his bilan aytilgan undalmaAziz doʻstlar! Sizni bayram bilan tabriklayman.
alohida aytilgan undov soʻzVoy! Qoʻlimni kesib oldim. · Barakalla!

Undov soʻz gap tarkibida kelib, alohida toʻxtamsiz aytilsa, undan keyin vergul, gap oxirida esa undov belgisi qoʻyiladi: Voy, qanday chiroyli! · Eh, qani endi yoz boʻlsa! Oddiy, vazmin undalma vergul bilan ajratiladi — bu haqda vergul darsida aytilgan. Vazmin iltimos yoki yoʻriqnoma nuqta bilan tugaydi: Iltimos, formani toʻldiring.

Belgilarning birga kelishi

Hayrat yoki gʻazab bilan aytilgan soʻroq ?! birikmasi bilan tugaydi — avval soʻroq, keyin undov belgisi: Nahotki u shunday dedi?! Qavs ichidagi (!) va (?) belgilari qavs darsida, koʻp nuqta bilan birikmalar esa koʻp nuqta darsida koʻrib chiqilgan. !!! yoki ??? kabi takror faqat badiiy va soʻzlashuv nutqida uchraydi; rasmiy, oʻquv va interfeys matnlarida bitta belgi qoʻyiladi, undov belgisi esa kam ishlatiladi.

Koʻp uchraydigan xatolar

Soʻroq va undov belgisi bilan bogʻliq xatolar
NotoʻgʻriToʻgʻriIzoh
Qachon kelasiz ?Qachon kelasiz?belgidan oldin boʻshliq qoʻyilmaydi
Uning qachon kelishini bilmayman?Uning qachon kelishini bilmayman.bilvosita soʻroqdan keyin nuqta
Hisobni qanday toʻldirish mumkin (belgisiz sarlavha)Hisobni qanday toʻldirish mumkin? yoki Hisobni toʻldirish tartibisarlavhadagi soʻroq belgili boʻladi, aks holda darak shakliga oʻtkazing
Nahotki!?Nahotki?!tartib: avval ?, soʻng !
Xush kelibsiz!!!Xush kelibsiz!neytral matnda bitta belgi yetarli

Oʻzingizni tekshiring: gapning maqsadini aniqlang. Soʻzlovchi bevosita soʻrayaptimi — ? qoʻying. Javobni bilmasligini xabar qilyaptimi — nuqta qoʻying. Kuchli his bildiryaptimi yoki chaqiryaptimi — ! qoʻying. Vazmin gapiryaptimi — nuqta. Soʻng belgidan oldin boʻshliq qolmaganini va belgi keraksiz takrorlanmaganini tekshiring.

UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.

Boʻlimning barcha darslari

  1. §1Tinish belgilari nima va ular nima uchun kerak
  2. §2Nuqta
  3. §3Vergul: qachon qoʻyiladi
  4. §4Nuqtali vergul
  5. §5Ikki nuqta
  6. §6Tire
  7. §7Qoʻshtirnoq
  8. §8Qavs
  9. §9Soʻroq va undov belgilari
  10. §10Koʻp nuqta
  11. §11Koʻchirma gapda tinish belgilari
  12. §12Tire va defis (chiziqcha) farqi