UzLocal

Tinish belgilari · § 4

Nuqtali vergul

Nuqtali vergul (;) — gap qismlarini vergulga qaraganda kuchliroq, nuqtaga qaraganda kuchsizroq ajratadigan tinish belgisi. U oʻquvchiga shunday ishora beradi: bir qism tugadi, lekin fikr davom etyapti va keyingi qism oldingisi bilan maʼno jihatdan bogʻliq. Nuqtali vergul ayniqsa vergullar koʻpayib ketganda kerak boʻladi: qismlar ichida vergul bor boʻlsa, qismlarning oʻzini ham vergul bilan ajratish oʻquvchini chalgʻitadi. Shuning uchun bu belgi koʻproq uzun yoyiq gaplarda, rasmiy va ilmiy matnlarda hamda roʻyxatlarda uchraydi.

Nuqtali vergul qayerda qoʻyiladi

Nuqtali vergulning asosiy qoʻllanishi
HolatMisol
bogʻlovchisiz qoʻshma gapning ichida vergul bor yoyiq qismlari orasidaKech kirdi, koʻchalarda chiroqlar yondi; odamlar uylariga tarqala boshladi.
ichida vergul bor uyushiq boʻlaklar guruhlari orasidaDoʻkonda olma, nok, uzum; pomidor, bodring, sabzi; non va sut sotiladi.
bogʻlangan qoʻshma gapda, qismlar uzun va ichida vergul boʻlsa, bogʻlovchi oldidanBiz ertalab yoʻlga chiqdik, kun boʻyi toʻxtamadik; lekin manzilga faqat kechqurun yetdik.
bitta gapni davom ettiruvchi roʻyxat bandlari oxirida1) arizani toʻldiring; 2) hujjatlarni ilova qiling; 3) toʻlovni amalga oshiring.

Bogʻlovchisiz qoʻshma gapda

Bogʻlovchisiz qoʻshma gapning qismlari qisqa va bir-biriga yaqin boʻlsa, ular orasiga vergul qoʻyiladi. Qismlar yoyiq boʻlib, ichida vergul boʻlsa yoki har bir qism nisbatan mustaqil bir manzarani tasvirlasa, nuqtali vergul qoʻyiladi. Taqqoslang:

Quyosh chiqdi, qushlar sayradi. — Quyosh togʻ ortidan sekin koʻtarildi, vodiyni oltin nurga choʻmdirdi; daraxtlarda qushlar sayray boshladi, qishloqda hayot uygʻondi.

Uyushiq boʻlaklar guruhlari orasida

Uyushiq boʻlaklar maʼno jihatdan guruhlarga boʻlinsa va har bir guruh ichida vergul ishlatilsa, guruhlar bir-biridan nuqtali vergul bilan ajratiladi. Shunda oʻquvchi bir guruh qayerda tugab, boshqasi qayerda boshlanishini darhol koʻradi: Safarga chodir, uxlash qopi, gugurt; non, konserva, choy; dorilar va bint olindi. Guruhlar boʻlmasa, vergulning oʻzi yetarli: Safarga chodir, non va choy olindi.

Roʻyxatlarda

Roʻyxat ikki nuqta bilan boshlansa va uning bandlari bitta gapni davom ettirsa, har bir band kichik harf bilan boshlanib, nuqtali vergul bilan tugaydi, oxirgi band esa nuqta bilan yakunlanadi: Arizaga quyidagilar ilova qilinadi: pasport nusxasi; diplom nusxasi; ikkita surat. Har bir band bosh harf bilan boshlanadigan mustaqil gap boʻlsa, bandlar nuqta bilan tugaydi.

Koʻp uchraydigan xatolar

Nuqtali vergul bilan bogʻliq xatolar
NotoʻgʻriToʻgʻriIzoh
Men kitob oʻqidim; ukam esa rasm chizdi.Men kitob oʻqidim, ukam esa rasm chizdi.qismlar qisqa, ichida vergul yoʻq — vergul yetarli
Bizga uch narsa kerak; suv, non va vaqt.Bizga uch narsa kerak: suv, non va vaqt.umumlashtiruvchi soʻzdan keyin, sanashdan oldin ikki nuqta qoʻyiladi
olma, nok ; Pomidor, bodringolma, nok; pomidor, bodringbelgidan oldin boʻshliq qoʻyilmaydi, keyin kichik harf yoziladi

Oʻzingizni tekshiring

Avval ajratilishi kerak boʻlgan qismlarni toping. Ularning birortasi ichida vergul bormi? Agar bor boʻlsa va qismlar orasida ham vergul tursa, matn qiyin oʻqiladi — nuqtali vergul qoʻying. Ikkinchi qism birinchisini izohlasa yoki sababini ochsa, ikki nuqta kerak (“Ikki nuqta” darsiga qarang); natija yoki keskin zidlikni bildirsa, tire qoʻyiladi (“Tire” darsiga qarang). Qismlar bir-biriga umuman bogʻliq boʻlmasa, ularni nuqta bilan ikki gapga ajrating. Vergulning odatdagi holatlari “Vergul: qachon qoʻyiladi” darsida koʻrib chiqilgan.

UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.

Boʻlimning barcha darslari

  1. §1Tinish belgilari nima va ular nima uchun kerak
  2. §2Nuqta
  3. §3Vergul: qachon qoʻyiladi
  4. §4Nuqtali vergul
  5. §5Ikki nuqta
  6. §6Tire
  7. §7Qoʻshtirnoq
  8. §8Qavs
  9. §9Soʻroq va undov belgilari
  10. §10Koʻp nuqta
  11. §11Koʻchirma gapda tinish belgilari
  12. §12Tire va defis (chiziqcha) farqi