Tinish belgilari · § 7
Qoʻshtirnoq
Qoʻshtirnoq — soʻz yoki gap boʻlagi boshqa birovga tegishli ekanini, nom ekanini yoki odatdagidan boshqa maʼnoda qoʻllanganini koʻrsatadigan juft tinish belgisi. U ochiluvchi va yopiluvchi qismdan iborat boʻlib, ajratilayotgan boʻlakni ikki tomondan oʻraydi. Qoʻshtirnoq koʻchirma gap va iqtiboslarda, kitob, gazeta, tashkilot va mahsulotlarning shartli nomlarida, kinoya bilan aytilgan soʻzlarda hamda soʻz sifatida tilga olingan soʻzlarda ishlatiladi. Lotin yozuvidagi oʻzbek matnlari uchun portal tashqi qoʻshtirnoq sifatida “ ”, ichki qoʻshtirnoq sifatida ‘ ’ shaklini tavsiya qiladi.
Qoʻshtirnoq qachon qoʻyiladi
| Holat | Misol |
|---|---|
| koʻchirma gap, iqtibos | Ustoz soʻradi: “Vazifani bajardingizmi?” |
| asar nomlari: kitob, film, qoʻshiq, spektakl | “Oʻtkan kunlar” romani, “Shum bola” filmi |
| gazeta, jurnal, telekanal nomlari | “Xalq soʻzi” gazetasi, “Yoshlik” jurnali |
| tashkilot, klub, mehmonxona, stadionlarning shartli nomlari | “Paxtakor” stadioni, “Navbahor” futbol klubi |
| mahsulot va texnika rusumlari | “Damas” rusumidagi avtomobil |
| yoʻriqnomalarda interfeys elementlari | “Saqlash” tugmasini bosing. |
| kinoya bilan qoʻllangan soʻz | Bu “usta” jumrakni butunlay buzib qoʻydi. |
| soʻz sifatida tilga olingan soʻz | “Kitob” soʻzi arab tilidan oʻzlashgan. |
Qoʻshtirnoq qoʻyilmaydigan holatlar
Muassasa turini bevosita aytib turgan tasviriy rasmiy nomlar qoʻshtirnoqqa olinmaydi: Oʻzbekiston Milliy universiteti, Adliya vazirligi. Kishilarning ismi va taxallusi (Alisher Navoiy, Gʻafur Gʻulom), geografik nomlar (Chorvoq suv ombori) hamda oʻzlashtirma gap ham qoʻshtirnoqsiz yoziladi: U ertaga kelishini aytdi. Interfeys matnida nom qalin harf yoki rang bilan ajratilgan boʻlsa, qoʻshtirnoq qoʻyish shart emas — muhimi, bitta matn ichida bir xil yoʻl tutilsin.
Qoʻshtirnoq, turdosh soʻz va qoʻshimchalar
Qoʻshtirnoqqa faqat nomning oʻzi olinadi; turdosh soʻz (romani, gazetasi, stadioni) qoʻshtirnoqdan tashqarida, kichik harf bilan yoziladi. Kelishik va boshqa qoʻshimchalar turdosh soʻzga qoʻshiladi, u boʻlmasa yopiluvchi qoʻshtirnoqdan keyin boʻshliqsiz va chiziqchasiz yoziladi. Nomning birinchi soʻzi bosh harf bilan boshlanadi (batafsil — bosh harflar haqidagi darsda).
“Oʻtkan kunlar” romanini oʻqidim. · “Oʻtkan kunlar”ni oʻqidim. · Kecha “Paxtakor” stadionida boʻldik. · “Paxtakor”ga bordik.
Ichki qoʻshtirnoq va yondosh belgilar
Qoʻshtirnoq ichidagi boʻlakda yana nom yoki iqtibos boʻlsa, ichki qoʻshtirnoq yakka ‘ ’ shaklida yoziladi. Uni oʻ, gʻ harflaridagi ʻ belgisi va tutuq belgisi (ʼ) bilan adashtirmang: bular boshqa‑boshqa belgilar. Iqtibosning oʻziga tegishli soʻroq va undov belgisi qoʻshtirnoq ichida qoladi; asosiy gapning vergul va nuqtasi yopiluvchi qoʻshtirnoqdan keyin qoʻyiladi. Qoʻshtirnoq ichida chetlarda boʻshliq boʻlmaydi. Koʻchirma gap va muallif gapi orasidagi belgilar alohida darsda koʻrib chiqilgan.
Ustoz soʻradi: “Kim ‘Shum bola’ni oʻqigan?” · U “Qachon qaytasiz?” deb soʻradi. · Siz “Oʻtkan kunlar”ni oʻqiganmisiz?
Koʻp uchraydigan xatolar
| Notoʻgʻri | Toʻgʻri | Izoh |
|---|---|---|
| "Shum bola" filmi | “Shum bola” filmi | toʻgʻri qoʻshtirnoq (" va ') matnda ishlatilmaydi |
| «Shum bola» filmi, „Shum bola“ filmi | “Shum bola” filmi | lotin yozuvida « » va „ “ shakllari qoʻllanmaydi |
| “Paxtakor stadioni” | “Paxtakor” stadioni | turdosh soʻz qoʻshtirnoqdan tashqarida qoladi |
| “Oʻtkan kunlarni” oʻqidim, “Oʻtkan kunlar”‑ni oʻqidim | “Oʻtkan kunlar”ni oʻqidim | qoʻshimcha qoʻshtirnoqdan keyin, qoʻshib yoziladi |
| “Oʻzbekiston Milliy universiteti” | Oʻzbekiston Milliy universiteti | tasviriy nom qoʻshtirnoqsiz yoziladi |
| “ Shum bola ” | “Shum bola” | qoʻshtirnoq ichida chetlarda boʻshliq yoʻq |
Oʻzingizni tekshiring: 1) bu boshqa birovning soʻzi, shartli nom, kinoya yoki soʻz sifatida tilga olingan soʻzmi? Faqat shunda qoʻshtirnoq kerak. 2) Turdosh soʻz qoʻshtirnoqdan tashqariga chiqarildimi? 3) Qoʻshimcha yopiluvchi qoʻshtirnoqdan keyin yozildimi? 4) Klaviatura yoki dastur toʻgʻri qoʻshtirnoq qoʻyib yubormadimi — “ ” va ‘ ’ ishlatildimi?
UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.
