UzLocal

Tinish belgilari · § 3

Vergul: qachon qoʻyiladi

Vergul (,) — gap ichidagi qismlarni bir‑biridan ajratadigan yoki biror boʻlakni gapning qolgan qismidan ajratib koʻrsatadigan tinish belgisi. U oʻzbek yozuvida eng koʻp qoʻllanadigan belgilardan biri. Vergul yakka (ayiruvchi) boʻladi: Bogʻda olma, nok, oʻrik pishdi. Gap oʻrtasidagi boʻlak ikki tomondan ajratilsa, juft (ajratuvchi) vergul qoʻyiladi: Ertaga, albatta, kelaman.

Vergul qachon qoʻyiladi: asosiy holatlar

Vergul qoʻyiladigan asosiy holatlar
HolatMisol
bogʻlovchisiz uyushiq boʻlaklarBozordan olma, uzum, anor oldik.
takroriy bogʻlovchilar: ham… ham, na… na, yo… yo, goh… gohHam oʻqiydi, ham ishlaydi.
ammo, lekin, biroq zidlov bogʻlovchilaridan oldinXona kichik, lekin shinam.
undalmaAziz, bu yoqqa keling.
kirish soʻz va birikmalarAfsuski, poyezd kechikdi.
undov soʻzlar, ha va yoʻq soʻzlariVoy, qanday chiroyli! · Ha, roziman.
ajratilgan izohlovchiUstozimiz, tajribali tilshunos, maʼruza qildi.
ravishdosh oborotiVazifani tugatib, u sayrga chiqdi.
qoʻshma gap qismlariAgar yomgʻir yogʻsa, sayohat qoldiriladi.
koʻchirma gapdan keyin, tiredan oldin“Ertaga kelaman”, — dedi u.

Uyushiq boʻlaklarda vergul

Yakka va, hamda, yoki bogʻlovchilari bilan bogʻlangan uyushiq boʻlaklar vergul bilan ajratilmaydi: olma va nok, choy yoki qahva. Takroriy bogʻlovchilarda vergul ikkinchi va keyingi bogʻlovchilardan oldin qoʻyiladi: Na xat yozdi, na qoʻngʻiroq qildi. Uyushiq aniqlovchilar orasiga vergul qoʻyiladi: katta, yorugʻ xona. Aniqlovchilar uyushiq boʻlmasa, yaʼni har biri belgini boshqa jihatdan bildirsa, vergul qoʻyilmaydi: yangi oʻzbek filmi. Umumlashtiruvchi soʻzli uyushiq boʻlaklar ikki nuqta va tire haqidagi darslarda koʻrib chiqilgan.

Juft vergul

Undalma, kirish soʻz yoki izohlovchi gap oʻrtasida kelsa, ikki tomondan vergul bilan ajratiladi. Eng koʻp uchraydigan xato — ikkinchi vergulni unutish: Ertaga, ehtimol yomgʻir yogʻadi — notoʻgʻri; Ertaga, ehtimol, yomgʻir yogʻadi — toʻgʻri. Shuningdek: Siz, Aziz, bu ishni yaxshi bilasiz. Bu boʻlaklar haqida batafsil undalma va kirish soʻzlar darslarida aytilgan.

Qoʻshma gapda vergul

Voqealarni sanab koʻrsatgan bogʻlovchisiz qoʻshma gap qismlari vergul bilan ajratiladi. Bogʻlangan qoʻshma gapda vergul ammo, lekin, biroq bogʻlovchilaridan oldin va takroriy bogʻlovchili qismlar orasida qoʻyiladi; yakka va bogʻlovchisidan oldin odatda vergul qoʻyilmaydi. Ergashgan qoʻshma gapda vergul ergash gapni bosh gapdan ajratadi: ‑sa shaklidan keyin, ‑ki qoʻshimchali bosh gapdan keyin, chunki va shuning uchun soʻzlaridan oldin.

Eshik ochildi, xonaga oʻqituvchi kirdi. · Havo bulut edi, lekin yomgʻir yogʻmadi. · Vaqtingiz boʻlsa, bizga qoʻngʻiroq qiling. · Shuni unutmangki, vaqt qaytmaydi. · Bugun bormadim, chunki kasal edim.

Vergul qoʻyilmaydigan oʻrinlar

Ortiqcha vergul: koʻp uchraydigan xatolar
NotoʻgʻriToʻgʻriSababi
Men, ertaga imtihon topshiraman.Men ertaga imtihon topshiraman.ega va kesim vergul bilan ajratilmaydi
Akam, shifokor.Akam — shifokor.ot bilan ifodalangan ega va kesim orasiga tire qoʻyiladi
olma, va nokolma va nokyakka va bogʻlovchisi
Ammo, u kelmadi.Ammo u kelmadi.bogʻlovchidan keyin vergul qoʻyilmaydi
U kulib, gapirdi.U kulib gapirdi.holat holi boʻlib kelgan yakka ravishdosh ajratilmaydi
Kecha kelgan mehmonlar, ketishdi.Kecha kelgan mehmonlar ketishdi.aniqlanmishdan oldingi sifatdosh oboroti ajratilmaydi

Oʻzingizni tekshiring: kesimlarni toping — ular ikki va undan ortiq boʻlsa, qismlar chegarasini aniqlang; soʻng uyushiq boʻlaklarni izlang va bogʻlovchiga qarang; undalma, kirish soʻz, undov soʻz va izohlovchini belgilang. Bulardan hech biri boʻlmasa, vergul, ehtimol, kerak emas: toʻxtamning oʻzi vergul uchun asos boʻlmaydi. Vergul oldingi soʻzga boʻshliqsiz yoziladi, undan keyin boʻshliq qoldiriladi. Sonlarda vergul kasr qismini boʻshliqsiz ajratadi: 2,5 kg; 0,75 l.

UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.

Boʻlimning barcha darslari

  1. §1Tinish belgilari nima va ular nima uchun kerak
  2. §2Nuqta
  3. §3Vergul: qachon qoʻyiladi
  4. §4Nuqtali vergul
  5. §5Ikki nuqta
  6. §6Tire
  7. §7Qoʻshtirnoq
  8. §8Qavs
  9. §9Soʻroq va undov belgilari
  10. §10Koʻp nuqta
  11. §11Koʻchirma gapda tinish belgilari
  12. §12Tire va defis (chiziqcha) farqi