UzLocal

Tinish belgilari · § 8

Qavs

Qavs — gapga qoʻshimcha izoh, aniqlik yoki yoʻl‑yoʻlakay aytilgan fikr kiritilganda shu qismni ajratib koʻrsatadigan juft tinish belgisi. Qavs ichidagi qism gapni toʻldiradi, lekin uning asosiy tarkibiga kirmaydi: uni olib tashlasangiz ham gap toʻgʻri va tushunarli boʻlib qoladi. Ovoz chiqarib oʻqilganda qavsdagi qism biroz pastroq va tezroq aytiladi. Asosiy shakli — oddiy (yumaloq) qavs ( ); ilmiy va lugʻat matnlarida kvadrat qavs [ ] ham qoʻllanadi.

Qavs qachon qoʻyiladi

Qavsning asosiy vazifalari
HolatMisol
kiritma gapAkam (u Samarqandda oʻqiydi) har yozda uyga keladi.
izoh, tushuntirishDam olish kuni Chorvoqqa (Toshkent viloyatidagi suv ombori) bordik.
qisqartmaning toʻliq shakli yoki qisqartmaning oʻziMChJ (masʼuliyati cheklangan jamiyat); Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST)
tarjima yoki asl yozilishidasturiy taʼminot (software)
hayot yillari, sanalarAlisher Navoiy (1441–1501)
matn ichidagi havolaNatijalar jadvalda berilgan (2‑jadvalga qarang).
sahna asaridagi remarkaOtabek (jilmayib). Xush kelibsiz!
roʻyxat bandlarini raqamlash1) ariza; 2) pasport nusxasi; a) birinchi variant

Qavsmi, tiremi yoki vergulmi?

Kirish soʻzlar (albatta, ehtimol, menimcha) vergul bilan ajratiladi — bu haqda vergul darsida aytilgan. Kiritma esa gapga yangi maʼlumot qoʻshadi, koʻpincha alohida gap tuzilishiga ega boʻladi va qavs yoki tire bilan ajratiladi. Qavs kiritmaning ikkinchi darajali ekanini kuchliroq koʻrsatadi, tire esa uni koʻproq taʼkidlaydi. Bitta matnda bir turdagi kiritmalarni bir xil belgi bilan ajratgan maʼqul.

Ertaga, albatta, kelaman. · Ertaga (agar ishim tugasa) kelaman. · Ertaga — agar ishim tugasa — kelaman.

Qavs va boshqa tinish belgilari

Ochiluvchi qavsdan oldin vergul, nuqta yoki tire qoʻyilmaydi. Qavs turgan joyda qoidaga koʻra vergul kerak boʻlsa, u yopiluvchi qavsdan keyin qoʻyiladi; gap oxiridagi nuqta ham qavsdan keyin keladi. Kiritmaning oʻziga tegishli soʻroq yoki undov belgisi qavs ichida qoladi. Qavsdagi qism nuqtadan keyin kelgan alohida mustaqil gap boʻlsa, u bosh harf bilan boshlanadi va nuqtasi qavs ichida qoʻyiladi. Boʻshliq ochiluvchi qavsdan oldin va yopiluvchi qavsdan keyin qoldiriladi, qavs ichida chetlarda boʻshliq boʻlmaydi.

Avval Buxoroga (u yerda birinchi marta edim), keyin Xivaga bordim. · U yana kechikdi (nega shunday boʻlyapti?) va darsni oʻtkazib yubordi. · Hisobot ertaga topshiriladi. (Muddat oʻzgarmaydi.)

Kvadrat qavs hamda (!) va (?) belgilari

Kvadrat qavsga muallifning iqtibos ichiga oʻzidan qoʻshgan soʻzlari olinadi: “U [Otabek] Margʻilonga yoʻl oldi”. Fonetikada talaffuz kvadrat qavsda beriladi: tuzsiz [tussiz]. Soʻzdan keyin oddiy qavsda kelgan undov yoki soʻroq belgisi yozuvchining hayratini yoki shubhasini bildiradi: U kitobni bir soatda (!) oʻqib chiqdi. Bu usulni koʻp ishlatmang, rasmiy matnlarda esa qoʻllamang.

Koʻp uchraydigan xatolar

Qavs bilan bogʻliq xatolar
NotoʻgʻriToʻgʻriIzoh
Navoiy(1441–1501), Navoiy ( 1441–1501 )Navoiy (1441–1501)qavsdan oldin boʻshliq bor, ichida yoʻq
(1441-1501)(1441–1501)oraliqda defis emas, qisqa tire
Chorvoqqa, (suv omboriga) bordik.Chorvoqqa (suv omboriga) bordik.qavsdan oldin vergul qoʻyilmaydi
Hujjat tayyor (imzolangan.)Hujjat tayyor (imzolangan).gap nuqtasi qavsdan keyin
Fayl(lar)ni yuklang.Fayllarni yuklang.soʻzni qavs bilan boʻlmang: bu oʻqishni qiyinlashtiradi

Oʻzingizni tekshiring: qavs ichidagi qismni xayolan olib tashlang. Gap butun va tushunarli qolsa, qavs oʻrinli. Soʻng kiritma boʻlmaganda shu joyda qanday belgi turishini aniqlang va uni yopiluvchi qavsdan keyin qoʻying. Juda uzun kiritmani alohida gapga ajratgan maʼqul.

UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.

Boʻlimning barcha darslari

  1. §1Tinish belgilari nima va ular nima uchun kerak
  2. §2Nuqta
  3. §3Vergul: qachon qoʻyiladi
  4. §4Nuqtali vergul
  5. §5Ikki nuqta
  6. §6Tire
  7. §7Qoʻshtirnoq
  8. §8Qavs
  9. §9Soʻroq va undov belgilari
  10. §10Koʻp nuqta
  11. §11Koʻchirma gapda tinish belgilari
  12. §12Tire va defis (chiziqcha) farqi