Imlo · § 11
Bosh harflar imlosi
Bosh harflar imlosi — soʻzning birinchi harfi qachon bosh (katta) harf, qachon kichik harf bilan yozilishini belgilovchi qoidalar. Bosh harf ikki vazifani bajaradi: gap boshlanganini koʻrsatadi va atoqli otni turdosh otdan ajratadi. Qiyoslang: Lola — qiz ismi, lola — gul; Yer — sayyora, yer — tuproq yoki joy.
Gap boshida
Har bir gap bosh harf bilan boshlanadi: nuqta, soʻroq va undov belgisidan, shuningdek oldingi gapni tugatgan koʻp nuqtadan keyin. Koʻchirma gap ham bosh harf bilan boshlanadi: Ustoz dedi: “Ertaga imtihon boʻladi.” Ikki nuqtadan keyin koʻchirma gap emas, sanash kelsa, kichik harf yoziladi: Bozordan uch narsa oldik: non, sut va meva. Tinish belgilari batafsil punktuatsiya boʻlimida berilgan.
Atoqli otlar
| Guruh | Misollar |
|---|---|
| Ism, ota ismi, familiya, taxallus | Alisher Navoiy, Abdulla Qodiriy, Zulfiya, Hamid Olimjon |
| Hayvonlarga qoʻyilgan nomlar | Boychibor, Olapar |
| Geografik nomlar | Toshkent, Fargʻona vodiysi, Oʻrta Osiyo, Shimoliy Amerika |
| Osmon jismlari | Yer, Quyosh, Oy, Mars |
| Davlatlar, oliy davlat idoralari, xalqaro tashkilotlar | Oʻzbekiston Respublikasi, Oliy Majlis, Vazirlar Mahkamasi, Birlashgan Millatlar Tashkiloti |
| Boshqa tashkilot va muassasalar | Ichki ishlar vazirligi, Davlat soliq qoʻmitasi, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti |
| Bayramlar va tarixiy voqealar | Mustaqillik kuni, Navroʻz, Ikkinchi jahon urushi |
| Asar, gazeta, korxona nomlari (qoʻshtirnoqda) | “Oʻtkan kunlar” romani, “Xalq soʻzi” gazetasi |
Koʻp soʻzli nomlar
Koʻp soʻzli geografik nomlarda atoqli qismning har bir soʻzi bosh harf bilan yoziladi, daryo, koʻl, dengiz, togʻ, shahar, tuman, koʻcha kabi turdosh soʻzlar esa kichik harfda qoladi: Chirchiq daryosi, Orol dengizi, Toshkent shahri, Navoiy koʻchasi. Turdosh soʻz nomning tarkibiga singib ketgan boʻlsa, nom qoʻshib va bitta bosh harf bilan yoziladi: Amudaryo, Sirdaryo.
Davlatlar, oliy davlat idoralari va xalqaro tashkilotlar nomida har bir soʻz bosh harf bilan yoziladi: Birlashgan Millatlar Tashkiloti. Boshqa tashkilot, muassasa va bayram nomlarida faqat birinchi soʻz hamda tarkibdagi atoqli ot bosh harf bilan yoziladi: Davlat soliq qoʻmitasi, Oʻqituvchi va murabbiylar kuni. Lavozim va unvon nomlari kichik harf bilan yoziladi: vazir, rektor, professor. Rasmiy matnda davlat rahbarining lavozimi bosh harf bilan yoziladi: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti.
Kichik harf bilan yoziladigan soʻzlar
Oy, hafta kunlari, millat va til nomlari gap ichida kichik harf bilan yoziladi: Darslar 2026‑yil 1‑sentyabrda, dushanba kuni boshlanadi. Men oʻzbek va ingliz tillarini bilaman. Rektor talabalar bilan uchrashdi.
Sh, ch harf birikmalari va oʻ, gʻ harflari atoqli ot boshida bitta bosh harf bilan yoziladi: Shahrisabz, Chirchiq, Oʻzbekiston, Gʻijduvon. Soʻz toʻliq bosh harflarda terilsa (sarlavha, tugma), ikkala harf ham katta boʻladi: SHAHRISABZ. Siz olmoshi oddiy matnlarda, sayt va ilovalarda kichik harf bilan yoziladi; Siz shakli faqat bir kishiga qaratilgan shaxsiy yoki rasmiy xatda qoʻllanishi mumkin.
Koʻp uchraydigan xatolar
| Notoʻgʻri | Toʻgʻri | Sababi |
|---|---|---|
| Toshkent Davlat Iqtisodiyot Universiteti | Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti | inglizchadan nusxa: faqat birinchi soʻz bosh harf bilan |
| Toshkent Shahri, Navoiy Koʻchasi | Toshkent shahri, Navoiy koʻchasi | turdosh soʻz kichik harf bilan |
| 15 Mart, Dushanba kuni (gap ichida) | 15‑mart, dushanba kuni | oy va kun nomlari kichik harf bilan |
| SHahrisabz, OʻZbekiston | Shahrisabz, Oʻzbekiston | soʻz boshida bitta bosh harf |
Oʻzingizni tekshiring
1) Soʻz yagona narsa, shaxs yoki joyning nomimi? Unda bu atoqli ot — bosh harf bilan yozing. 2) Nom koʻp soʻzli boʻlsa, turini aniqlang: geografik nom, oliy davlat idorasi yoki oddiy tashkilot. 3) Turdosh soʻz (shahri, daryosi, universiteti) kichik harfda qoldimi? 4) Gap ichida oy, kun, millat yoki lavozim nomi bosh harf bilan yozilmadimi?
UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.
Boʻlimning barcha darslari
- §1Imlo qoidalari nima
- §2Oʻzbek alifbosi: harflar va ularning nomlari
- §3Unli harflar imlosi
- §4Undosh harflar imlosi
- §5X va H harflarining imlosi
- §6Tutuq belgisi (ʼ) va oʻ, gʻ harflari
- §7Asos va qoʻshimchalar imlosi
- §8Qoʻshib yozish: qoʻshma soʻzlar imlosi
- §9Chiziqcha bilan yozish
- §10Ajratib yozish
- §11Bosh harflar imlosi
- §12Soʻzni satrdan satrga koʻchirish qoidalari
- §13Qisqartma soʻzlar imlosi
- §14Oʻzlashma soʻzlar imlosi
- §15Koʻp uchraydigan imlo xatolari
