UzLocal

Imlo · § 11

Bosh harflar imlosi

Bosh harflar imlosi — soʻzning birinchi harfi qachon bosh (katta) harf, qachon kichik harf bilan yozilishini belgilovchi qoidalar. Bosh harf ikki vazifani bajaradi: gap boshlanganini koʻrsatadi va atoqli otni turdosh otdan ajratadi. Qiyoslang: Lola — qiz ismi, lola — gul; Yer — sayyora, yer — tuproq yoki joy.

Gap boshida

Har bir gap bosh harf bilan boshlanadi: nuqta, soʻroq va undov belgisidan, shuningdek oldingi gapni tugatgan koʻp nuqtadan keyin. Koʻchirma gap ham bosh harf bilan boshlanadi: Ustoz dedi: “Ertaga imtihon boʻladi.” Ikki nuqtadan keyin koʻchirma gap emas, sanash kelsa, kichik harf yoziladi: Bozordan uch narsa oldik: non, sut va meva. Tinish belgilari batafsil punktuatsiya boʻlimida berilgan.

Atoqli otlar

Bosh harf bilan yoziladigan nomlar
GuruhMisollar
Ism, ota ismi, familiya, taxallusAlisher Navoiy, Abdulla Qodiriy, Zulfiya, Hamid Olimjon
Hayvonlarga qoʻyilgan nomlarBoychibor, Olapar
Geografik nomlarToshkent, Fargʻona vodiysi, Oʻrta Osiyo, Shimoliy Amerika
Osmon jismlariYer, Quyosh, Oy, Mars
Davlatlar, oliy davlat idoralari, xalqaro tashkilotlarOʻzbekiston Respublikasi, Oliy Majlis, Vazirlar Mahkamasi, Birlashgan Millatlar Tashkiloti
Boshqa tashkilot va muassasalarIchki ishlar vazirligi, Davlat soliq qoʻmitasi, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Bayramlar va tarixiy voqealarMustaqillik kuni, Navroʻz, Ikkinchi jahon urushi
Asar, gazeta, korxona nomlari (qoʻshtirnoqda)“Oʻtkan kunlar” romani, “Xalq soʻzi” gazetasi

Koʻp soʻzli nomlar

Koʻp soʻzli geografik nomlarda atoqli qismning har bir soʻzi bosh harf bilan yoziladi, daryo, koʻl, dengiz, togʻ, shahar, tuman, koʻcha kabi turdosh soʻzlar esa kichik harfda qoladi: Chirchiq daryosi, Orol dengizi, Toshkent shahri, Navoiy koʻchasi. Turdosh soʻz nomning tarkibiga singib ketgan boʻlsa, nom qoʻshib va bitta bosh harf bilan yoziladi: Amudaryo, Sirdaryo.

Davlatlar, oliy davlat idoralari va xalqaro tashkilotlar nomida har bir soʻz bosh harf bilan yoziladi: Birlashgan Millatlar Tashkiloti. Boshqa tashkilot, muassasa va bayram nomlarida faqat birinchi soʻz hamda tarkibdagi atoqli ot bosh harf bilan yoziladi: Davlat soliq qoʻmitasi, Oʻqituvchi va murabbiylar kuni. Lavozim va unvon nomlari kichik harf bilan yoziladi: vazir, rektor, professor. Rasmiy matnda davlat rahbarining lavozimi bosh harf bilan yoziladi: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti.

Kichik harf bilan yoziladigan soʻzlar

Oy, hafta kunlari, millat va til nomlari gap ichida kichik harf bilan yoziladi: Darslar 2026‑yil 1‑sentyabrda, dushanba kuni boshlanadi. Men oʻzbek va ingliz tillarini bilaman. Rektor talabalar bilan uchrashdi.

Sh, ch harf birikmalari va oʻ, gʻ harflari atoqli ot boshida bitta bosh harf bilan yoziladi: Shahrisabz, Chirchiq, Oʻzbekiston, Gʻijduvon. Soʻz toʻliq bosh harflarda terilsa (sarlavha, tugma), ikkala harf ham katta boʻladi: SHAHRISABZ. Siz olmoshi oddiy matnlarda, sayt va ilovalarda kichik harf bilan yoziladi; Siz shakli faqat bir kishiga qaratilgan shaxsiy yoki rasmiy xatda qoʻllanishi mumkin.

Koʻp uchraydigan xatolar

Notoʻgʻri va toʻgʻri
NotoʻgʻriToʻgʻriSababi
Toshkent Davlat Iqtisodiyot UniversitetiToshkent davlat iqtisodiyot universitetiinglizchadan nusxa: faqat birinchi soʻz bosh harf bilan
Toshkent Shahri, Navoiy KoʻchasiToshkent shahri, Navoiy koʻchasiturdosh soʻz kichik harf bilan
15 Mart, Dushanba kuni (gap ichida)15‑mart, dushanba kunioy va kun nomlari kichik harf bilan
SHahrisabz, OʻZbekistonShahrisabz, Oʻzbekistonsoʻz boshida bitta bosh harf

Oʻzingizni tekshiring

1) Soʻz yagona narsa, shaxs yoki joyning nomimi? Unda bu atoqli ot — bosh harf bilan yozing. 2) Nom koʻp soʻzli boʻlsa, turini aniqlang: geografik nom, oliy davlat idorasi yoki oddiy tashkilot. 3) Turdosh soʻz (shahri, daryosi, universiteti) kichik harfda qoldimi? 4) Gap ichida oy, kun, millat yoki lavozim nomi bosh harf bilan yozilmadimi?

UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.

Boʻlimning barcha darslari

  1. §1Imlo qoidalari nima
  2. §2Oʻzbek alifbosi: harflar va ularning nomlari
  3. §3Unli harflar imlosi
  4. §4Undosh harflar imlosi
  5. §5X va H harflarining imlosi
  6. §6Tutuq belgisi (ʼ) va oʻ, gʻ harflari
  7. §7Asos va qoʻshimchalar imlosi
  8. §8Qoʻshib yozish: qoʻshma soʻzlar imlosi
  9. §9Chiziqcha bilan yozish
  10. §10Ajratib yozish
  11. §11Bosh harflar imlosi
  12. §12Soʻzni satrdan satrga koʻchirish qoidalari
  13. §13Qisqartma soʻzlar imlosi
  14. §14Oʻzlashma soʻzlar imlosi
  15. §15Koʻp uchraydigan imlo xatolari