UzLocal

Morfologiya · § 10

Olmosh

Olmosh — ot, sifat yoki son oʻrnida qoʻllanib, narsa, belgi yoki miqdorni toʻgʻridan-toʻgʻri nomlamasdan koʻrsatadigan soʻz turkumi. Uning aniq maʼnosi faqat vaziyatdan yoki oldingi matndan anglashiladi: U ertaga keladi gapidagi u soʻzi oldin tilga olingan har qanday kishini bildirishi mumkin. Olmoshlar nutqni takrordan xalos qiladi va gaplarni matnga bogʻlaydi.

Qaysi soʻzlar oʻrnida keladi

Olmoshlar oʻrnida keladigan soʻz turkumiga koʻra
Nima oʻrnidaOlmoshlarMisol
ot (kim? nima?)men, siz, u, kim, nima, hammaHamma yigʻildi.
sifat (qanday? qaysi?)bu, shu, oʻsha, bunday, shunday, qanday, qaysiMenga shunday kitob kerak.
son (qancha? necha?)qancha, necha, shuncha, bunchaShuncha pul yetadi.

Olmosh turlari

Maʼnosiga koʻra olmoshning yetti turi farqlanadi: kishilik (men, sen, u, biz, siz, ular), oʻzlik (oʻz), koʻrsatish (bu, shu, oʻsha, u), soʻroq (kim? nima? qanday? qaysi? qancha?), belgilash (har, hamma, barcha, butun), boʻlishsizlik (hech kim, hech narsa) va gumon (kimdir, nimadir, allakim) olmoshlari. Har bir turning xususiyatlari “Olmosh turlari” darsida batafsil koʻrib chiqilgan.

Kishilik olmoshlarining turlanishi

Kishilik olmoshlarining kelishik shakllari
BoshQaratqichTushumJoʻnalishOʻrin-paytChiqish
menmeningmenimengamendamendan
senseningsenisengasendasendan
uuninguniungaundaundan
bizbizningbiznibizgabizdabizdan
sizsizningsiznisizgasizdasizdan
ularularningularniulargaulardaulardan

Eʼtibor bering: u olmoshida, shuningdek, bu va shu koʻrsatish olmoshlarida kelishik qoʻshimchasidan oldin n tovushi orttiriladi: uning, bunga, shundan. Meni, menga, seni oʻrniga ishlatiladigan mani, manga, sani kabi soʻzlashuv shakllari yozma nutqda qoʻllanmaydi.

Shaxs, son va hurmat

Siz olmoshi bir necha suhbatdoshni ham, hurmat bilan murojaat qilinayotgan bir kishini ham bildiradi; koʻplikni alohida taʼkidlash uchun sizlar shakli bor. Sen faqat yaqin kishilarga va bolalarga nisbatan ishlatiladi, rasmiy matn, xat va interfeyslarda esa doim siz qoʻllanadi. Ilmiy matnda biz muallifning oʻzini bildirishi mumkin: Biz bu maqolada… Kesim olmosh bilan moslashadi: Siz keldingiz.

Oʻzlik olmoshi va egalik

Oʻzim koʻrdim. Oʻzingiz hal qiling. Har kim oʻz ishini qilsin. Kitobim stolda — bu gapda mening olmoshi shart emas, chunki egalik -im qoʻshimchasi bilan ifodalangan.

Gapdagi vazifasi

Men ertaga kelaman — ega. Sizni kutyapmiz — toʻldiruvchi. Bu uy yangi — aniqlovchi. Gʻolib — siz — kesim.

Yozilishi va koʻp uchraydigan xatolar

Hech va har soʻzlari bilan kelgan birikmalar ajratib yoziladi: hech kim, hech narsa, har kim, har bir. -dir qoʻshimchasi va alla- qismi qoʻshib yoziladi: kimdir, nimadir, allakim, allaqanday. Notoʻgʻri: hechkim, harbir, kim dir. Koʻp uchraydigan xatolar: bir matnda sen va siz aralashtirilishi, egalik ifodalangan boʻlsa ham olmoshning ortiqcha takrorlanishi va qaratqich kelishigining tushirib qoldirilishi: notoʻgʻri Men kitobim, toʻgʻri Mening kitobim yoki Kitobim.

UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.

Boʻlimning barcha darslari

  1. §1Morfologiya nimani oʻrganadi
  2. §2Soʻz turkumlari
  3. §3Ot
  4. §4Son: -lar affiksi
  5. §5Egalik affikslari
  6. §6Kelishiklar
  7. §7Sifat
  8. §8Sifat darajalari
  9. §9Son
  10. §10Olmosh
  11. §11Feʼl
  12. §12Boʻlishli va boʻlishsiz shakl
  13. §13Feʼl zamonlari
  14. §14Feʼlning shaxs-soni
  15. §15Feʼl nisbatlari
  16. §16Feʼl mayllari
  17. §17Sifatdosh
  18. §18Ravishdosh
  19. §19Ravish
  20. §20Koʻmakchilar
  21. §21Bogʻlovchi va yuklamalar
  22. §22Soʻz yasalishi
  23. §23Oʻzak, negiz va qoʻshimchalar
  24. §24Son turlari: sanoq va tartib sonlar
  25. §25Olmosh turlari
  26. §26Koʻmakchi feʼllar
  27. §27Harakat nomi
  28. §28Undov, taqlid va modal soʻzlar
  29. §29Morfologik tahlil tartibi: soʻzni tahlil qilish namunalari