Morfologiya · § 19
Ravish
Ravish — harakatning yoki belgining belgisini, yaʼni ish-harakat qanday, qachon, qayerda, qay darajada, nima sababdan yoki nima maqsadda bajarilishini bildiradigan mustaqil soʻz turkumi: tez yurdi, ertaga keladi, juda chiroyli. Ravish odatda oʻzgarmaydi: koʻplik va egalik qoʻshimchalarini olmaydi. Gapda u asosan hol boʻlib keladi.
Ravishni qanday tanish mumkin
Ravish koʻpincha feʼlga, baʼzan sifat yoki boshqa ravishga bogʻlanadi: sekin gapirdi, juda baland, ancha erta. Unga “qanday?”, “qachon?”, “qayerga?”, “qancha?”, “nega?”, “nima maqsadda?” soʻroqlari beriladi. Sifatdan farqi shuki, ravish otni aniqlamaydi. Ayrim soʻzlar ikki turkumga ham mansub: “tez yurdi” da tez feʼlni izohlaydi, “tez poyezd” da esa otni aniqlaydi.
Maʼnosiga koʻra turlari
| Turi | Soʻrogʻi | Misollar |
|---|---|---|
| tarz ravishi | qanday? qay tarzda? | tez, sekin, piyoda, birdan, oʻzbekcha, doʻstona |
| payt ravishi | qachon? qachondan beri? | bugun, ertaga, hozir, kechqurun, hamisha |
| oʻrin ravishi | qayerga? qayerda? qayerdan? | ichkari, tashqari, yuqori, olgʻa, nari |
| miqdor-daraja ravishi | qancha? qay darajada? | koʻp, oz, juda, ancha, biroz, gʻoyat |
| sabab ravishi | nega? nima sababdan? | noiloj, ilojsiz |
| maqsad ravishi | nima maqsadda? | ataylab, joʻrttaga, qasddan |
Ravishlarning yasalishi
| Usul | Misollar |
|---|---|
| -cha qoʻshimchasi | oʻzbekcha, yangicha, boshqacha |
| -larcha qoʻshimchasi | qahramonlarcha, doʻstlarcha |
| -ona qoʻshimchasi | doʻstona, mardona |
| -an qoʻshimchasi (arabcha soʻzlarda) | tasodifan, qisman, majburan |
| -lab qoʻshimchasi | yillab, soatlab, koʻplab |
| juft va takroriy soʻzlar | asta-sekin, tez-tez, ora-sira |
| soʻz qoʻshilishi | bugun (bu + kun), birpas, birdan |
Grammatik xususiyatlari
Ravish odatda son, egalik va kelishik qoʻshimchalarini olmaydi, lekin istisnolar bor. Ayrim tarz va payt ravishlari -roq qoʻshimchasi bilan daraja hosil qiladi: tezroq, ertaroq, koʻproq. Oʻrin ravishlari joʻnalish, oʻrin-payt va chiqish kelishigi qoʻshimchalarini oladi: ichkariga kirdi, yuqorida turdi, naridan keldi. Ravish holdan tashqari kesim ham boʻlishi mumkin: Majlis ertaga.
Ravishlar imlosi
Juft va takroriy ravishlar chiziqcha bilan yoziladi: asta-sekin, tez-tez, ora-sira. Biroz, birpas, birdan, bugun, ertaga, shuningdek, kelishik qoʻshimchasi qotib qolgan birga, toʻsatdan kabi ravishlar qoʻshib yoziladi. Har va hech soʻzlari bilan kelgan birikmalar ajratib yoziladi: har doim, har kuni, hech qachon.
Koʻp uchraydigan xatolar
1. Notoʻgʻri yozish: “bir oz”, “hardoim”, “asta sekin” emas, biroz, har doim, asta-sekin. 2. Darajani ikki marta ifodalash: “juda tezroq”, “eng koʻproq” oʻrniga ancha tezroq, eng koʻp degan maʼqul. 3. Tahlilda ravish va sifatni aralashtirish: soʻz otni aniqlasa (yaxshi bola), u sifat; feʼlni izohlasa (yaxshi oʻqiydi), uning tarz holi vazifasini koʻrsating.
Oʻzingizni tekshiring
Soʻz ravish boʻladi, agar: 1) oʻzgarmasa yoki faqat yuqorida koʻrsatilgan qoʻshimchalarni olsa; 2) feʼl, sifat yoki ravishga bogʻlanib, “qanday?”, “qachon?”, “qayerda?”, “qancha?” soʻroqlaridan biriga javob bersa; 3) feʼl shakli boʻlmasa. -ib, -gach, -guncha qoʻshimchali shakllar ravishdosh hisoblanadi (ravishdosh darsiga qarang).
UzLocal maʼlumotnomasi. Iqtibos keltirganda ushbu sahifaga havola bering.
Boʻlimning barcha darslari
- §1Morfologiya nimani oʻrganadi
- §2Soʻz turkumlari
- §3Ot
- §4Son: -lar affiksi
- §5Egalik affikslari
- §6Kelishiklar
- §7Sifat
- §8Sifat darajalari
- §9Son
- §10Olmosh
- §11Feʼl
- §12Boʻlishli va boʻlishsiz shakl
- §13Feʼl zamonlari
- §14Feʼlning shaxs-soni
- §15Feʼl nisbatlari
- §16Feʼl mayllari
- §17Sifatdosh
- §18Ravishdosh
- §19Ravish
- §20Koʻmakchilar
- §21Bogʻlovchi va yuklamalar
- §22Soʻz yasalishi
- §23Oʻzak, negiz va qoʻshimchalar
- §24Son turlari: sanoq va tartib sonlar
- §25Olmosh turlari
- §26Koʻmakchi feʼllar
- §27Harakat nomi
- §28Undov, taqlid va modal soʻzlar
- §29Morfologik tahlil tartibi: soʻzni tahlil qilish namunalari
