UzLocal

Arab tilidan rus va oʻzbek tiliga transkripsiya

Chet tillaridagi ismlar va nomlarni amaliy transkripsiya qoidalariga koʻra rus va oʻzbek tiliga (kirill, eski va yangi lotin) oʻgirish.

Sinab koʻring:

Qanday yoziladi

Ism yoki soʻz kiriting — bu yerda uning ruscha va oʻzbekcha yozilishi chiqadi.

Amaliy transkripsiya qoidalarining avtomatik yaqinlashuvi, istisnolar lugʻati emas. Dialektal, oʻzlashma va leksik jihatdan mustahkamlangan variantlar (qoidalarning oʻzida ular ancha koʻp) hisobga olinmaydi va manbalar boʻyicha qoʻlda tekshirishni talab qilishi mumkin.

AR

Arab tilidan transkripsiya qoidalari

Nima kiritiladi: Arab yozuvi — harakat belgilari bilan (مُحَمَّد) yoki ularsiz (محمد) — hamda arabcha ismlarning lotincha yozuvi, ilmiy (Muḥammad) yoki kundalik (Mohammed); bir nechta soʻz va tinish belgilari ham qabul qilinadi.

Arab yozuvida odatda faqat undoshlar va choʻziq unlilar yoziladi, shuning uchun harflar emas, talaffuz beriladi. Harakat belgilari qoʻyilgan matn aniq oʻgiriladi (مُحَمَّد → Мухаммад). Harakatsiz matnda unlilar koʻp uchraydigan ismlar va joy nomlari lugʻatidan olinadi (محمد بن سلمان → Мухаммад ибн Сальман); soʻz lugʻatda boʻlmasa, qisqa unlilar taxminan qoʻyiladi — bunday natijani tekshirib koʻrish kerak.

Undoshlar: ث, س, ص → с; ح, خ, ه → х; ذ, ز, ظ → з; د, ض → д; ت, ط → т; ق, ك → к; غ → г; ج → дж. Tashdid harfni ikkilantiradi (عَبَّاس → Аббас), ikkilangan jim — ддж (حَجّ → Хаддж). Lom undosh oldidan va soʻz oxirida ль boʻladi (خَلْدُون → Хальдун, نَبِيل → Набиль). Ayn yozilmaydi, lekin undosh oldidagi “а” dan keyin unlini choʻzadi (علي → Али, بعث → Баас, كَعْبَة → Кааба); hamza umuman yozilmaydi (مَأْمُون → Мамун, رَئِيس → Раис).

Unlilar: fatha, kasra, zamma → а, и, у; choʻziq unlilar ham shunday yoziladi; diftonglar — ай, ау (زَيْد → Зайд, تَوْفِيق → Тауфик). Л va к (kof) dan keyin choʻziq ā, ū я, ю boʻladi (سَلَام → Салям, كَاظِم → Кязим, مَمْلُوك → Мамлюк). Y + a, u → я, ю, undoshdan keyin — ья, ью (يَاسِر → Ясир, مَرْيَم → Марьям). Iyy birikmasi soʻz oxirida ий, unli oldidan ия (العَرَبِيَّة → аль-Арабия). To marbuta — а, choʻziq “а” dan keyin — т (فَاطِمَة → Фатима, صَلَاة → Салят); alif maqsura — а (مُوسَى → Муса); tanvinlar — ан, ун, ин.

Artikl kichik harf bilan va chiziqcha orqali yoziladi: аль-. Shamsiy undoshlar oldidan uning “ль” tovushi keyingi tovushga moslashadi (الرَّشِيد → ар-Рашид, الشَّمْس → аш-Шамс, صلاح الدين → Салах ад-Дин), “Абу” va “Зу” dan keyin artikl unlisini yoʻqotadi (أبو القاسم → Абу-ль-Касим). “Alloh” soʻzi bilan kelgan birikmalar qoʻshib yoziladi (عبد الله → Абдуллах). Arab yozuvidan olingan ismlar avtomatik ravishda bosh harf bilan yoziladi, ism ichidagi “ибн” esa kichik harfda qoladi (ابن سينا → Ибн Сина, عمر بن الخطاب → Умар ибн аль-Хаттаб).

Lotincha yozuv ilmiy shaklda ham (Muḥammad ibn Mūsā al-Ḫwārizmī → Мухаммад ибн Муса аль-Хорезми), kundalik shaklda ham oʻqiladi: kh → х, sh va ch → ш, gh → г, th → с, dh → з, ou va oo → у, ee → и. E, o unlilari va jim oʻrnidagi “г” — jadvallar jonli talaffuz uchun ruxsat bergan variantlar, shuning uchun ular saqlanadi: Mohammed → Мохаммед, Hussein → Хусейн, Gamal Abdel Nasser → Гамаль Абдель Насер. Kundalik yozuvda koʻrinmaydigan ikkilanish va ayn lugʻat boʻyicha tiklanadi (Hassan → Хасан, Saad → Саад).

Anʼanaviy yozuvlar saqlanadi: Мекка, Медина, Каир, Дамаск, Бейрут, Эр-Рияд, Коран, ислам, джамаат, Хусейн, аль-Хорезми. Oʻzbekcha variant ruschadan alohida tuziladi: х, к, г va дж oʻrniga ҳ, қ, ғ va ж, choʻziq “а” → о, ayn va hamza oʻrnida ъ, nisbalarda -ий, “Abd” va “ad-Din” qatnashgan ismlar qoʻshib yoziladi (Muhammad, Xolid, Saʼd, al-Xorazmiy, Abdulloh, Abdurahmon, Salohiddin). Emfatik undoshlardan keyingi ixtiyoriy “ы” varianti qoʻllanmaydi.

Transkripsiyaning barcha tillari · 55