Turk tilidan rus va oʻzbek tiliga transkripsiya
Chet tillaridagi ismlar va nomlarni amaliy transkripsiya qoidalariga koʻra rus va oʻzbek tiliga (kirill, eski va yangi lotin) oʻgirish.
Asl til · 55
Qanday yoziladi
Amaliy transkripsiya qoidalarining avtomatik yaqinlashuvi, istisnolar lugʻati emas. Dialektal, oʻzlashma va leksik jihatdan mustahkamlangan variantlar (qoidalarning oʻzida ular ancha koʻp) hisobga olinmaydi va manbalar boʻyicha qoʻlda tekshirishni talab qilishi mumkin.
Turk tilidan transkripsiya qoidalari
Nima kiritiladi: Lotin yozuvidagi turkcha matn — ç, ğ, ı, İ, ö, ş, ü harflari (boʻlsa, â, î, û ham) bilan; bir nechta soʻz, tinish belgilari, chiziqchali nomlar va apostrofdan keyingi qoʻshimchalar (Ankara’da) ham qabul qilinadi.
Unlilar: e, ö, ü harflari soʻz boshida va unlilardan keyin э, о, у, undoshlardan keyin esa е, ё, ю bilan beriladi (Edirne → Эдирне, Kocaeli → Коджаэли, Özal → Озал, Bingöl → Бингёль, Üsküdar → Ускюдар). I harfi ы boʻladi, lekin c, ç, j, ş harflaridan keyin и yoziladi (Kızılırmak → Кызылырмак, Çıldır → Чилдыр, Şırnak → Ширнак).
Undoshlar: c → дж, ç → ч, ş → ш, j → ж, h → х (Ceyhan → Джейхан, Çanakkale → Чанаккале, Eskişehir → Эскишехир). Ğ harfi deyarli talaffuz qilinmaydi, biroq ism va nomlarda har qanday oʻrinda г bilan beriladi: Niğde → Нигде, Erdoğan → Эрдоган, Tekirdağ → Текирдаг.
L harfi: boʻgʻin boshida л (Kilis → Килис); boʻgʻin oxirida e, i, ö, ü unlilaridan keyin ль, a, ı, o, u unlilaridan keyin л (Elbistan → Эльбистан, Bingöl → Бингёль, Zonguldak → Зонгулдак). Sirkumfleksli â va û unlilari oʻzidan oldingi g, k, l undoshlarini yumshatadi va я, ю bilan yoziladi (Hakkâri → Хаккяри, kâr → кяр), boshqa hollarda а, у boʻladi; î → и.
Y harfi undosh oldidan va soʻz oxirida й boʻladi (Kayseri → Кайсери). “Y + unli” birikmalari soʻz boshida va unlidan keyin: ya → я, ye → е, yu va yü → ю, yi → йи, yı → йы, yo → йо, yö → йё (Yayla → Яйла, Yozgat → Йозгат, Yörük → Йёрюк). Oʻzak ichida undoshdan keyin — ья, ье, ьо, ью (Konya → Конья, Ünye → Унье, Balyoz → Бальоз), oʻzaklar tutashgan joyda — ъя, ъе, ъю, йо (Başyayla → Башъяйла, Tanyelek → Танъелек, Dörtyol → Дёртйол). Qoʻshaloq yy bitta й beradi: Eyyub → Эйюб.
Anʼanaviy yozuvlar saqlanadi: İstanbul → Стамбул, Türkiye → Турция, Elazığ → Элязыг, Kemal → Кемаль, Süleyman → Сулейман. Qoʻshma nomlardagi oʻzaklar chegarasi koʻp uchraydigan ikkinchi oʻzaklar roʻyxati (yayla, yurt, yol, yürek, yiğit…) boʻyicha aniqlanadi, shuning uchun kam uchraydigan nomlarda ъ oʻrniga ь chiqishi mumkin. Asl yozuvda sirkumfleks tushirib qoldirilgan boʻlsa, undoshning yumshoqligini tiklab boʻlmaydi. Nuqtasiz bosh I harfi turkcha qoidaga koʻra ı deb oʻqiladi (Isparta → Ыспарта).
Oʻzbekcha shakl alohida, ruscha yaqinlashtirishlarsiz tuziladi: ö → oʻ, ü → u, ı → i, c → j, ç → ch, ş → sh, ğ → gʻ, h oʻzgarmaydi, yumshatish belgisi ishlatilmaydi (Acıgöl → Ajigoʻl, Erdoğan → Erdogʻan, Muğla → Mugʻla, Yörük → Yoʻruk, Cengiz → Jengiz). Oʻzbek tilida oʻrnashgan shakllar saqlanadi: Ankara → Anqara, Türkiye → Turkiya, Atatürk → Otaturk.
Transkripsiyaning barcha tillari · 55
- SQAlban tili
- ARArab tili
- HYArman tili
- EUBask tili
- MYBirma tili
- BGBolgar tili
- CSChex tili
- DADan tili
- ETEston tili
- FOFarer tili
- FIFin tili
- FAFors tili
- FRFransuz tili
- KAGruzin tili
- HIHind tili
- IDIndonez tili
- ENIngliz tili
- GAIrland tili
- ISIsland tili
- ESIspan tili
- ITItalyan tili
- KNKannada tili
- YUEKanton tili
- CAKatalan tili
- KOKoreys tili
- KUKurd tili
- KMKxmer tili
- LOLaos tili
- LVLatish tili
- LTLitva tili
- LALotin tili
- MKMakedon tili
- MGMalagasi tili
- MLMalayalam tili
- DENemis tili
- NLNiderland tili
- NONorveg tili
- AZOzarbayjon tili
- PLPolyak tili
- PTPortugal tili
- RORumin tili
- SRSerb-xorvat tili
- SVShved tili
- SKSlovak tili
- SLSloven tili
- THTay tili
- TETelugu tili
- BOTibet tili
- TRTurk tili
- CYValliy tili
- HUVenger tili
- VIVyetnam tili
- ZHXitoy tili
- JAYapon tili
- ELYunon tili
