UzLocal

Tibet tilidan rus va oʻzbek tiliga transkripsiya

Chet tillaridagi ismlar va nomlarni amaliy transkripsiya qoidalariga koʻra rus va oʻzbek tiliga (kirill, eski va yangi lotin) oʻgirish.

Sinab koʻring:

Qanday yoziladi

Ism yoki soʻz kiriting — bu yerda uning ruscha va oʻzbekcha yozilishi chiqadi.

Amaliy transkripsiya qoidalarining avtomatik yaqinlashuvi, istisnolar lugʻati emas. Dialektal, oʻzlashma va leksik jihatdan mustahkamlangan variantlar (qoidalarning oʻzida ular ancha koʻp) hisobga olinmaydi va manbalar boʻyicha qoʻlda tekshirishni talab qilishi mumkin.

BO

Tibet tilidan transkripsiya qoidalari

Nima kiritiladi: Tibet yozuvi (ལྷ་ས་, བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ), Vayli transliteratsiyasi (lha sa, Bkra-shis-lhun-po) yoki Tibet pinyini (Xigazê, Qamdo); bir nechta soʻz, tinish belgilari va chiziqchalar ham boʻlishi mumkin.

Tibet yozuvi va Vayli transliteratsiyasi uchun asos — maqoladagi inisiallar jadvali (Yermolin ustuni). Boʻgʻin boshidagi old va ustki qoʻshimcha harflar oʻqilmaydi: bka' → ка, rta → та, mkha' → кха, brgyud → гью. Nafasli undoshlar “х” bilan yoziladi (kha → кха, cha → чха, tha → тха, pha → пха, tsha → цха), sha → ща, zha → жа, ca → ча, ja → джа, nya → нья: Lha-sa → Лхаса, Sa-skya → Сакья, Rnying-ma → Ньингма.

Ostki harflar undoshni oʻzgartiradi: y bilan — кья, кхья, гья, lab undoshlarida esa ча, чха, джа, нья (pya, phya, bya, mya); r bilan — тра, тхра, дра (kra, khra, gra, shuningdek, pra, bra), lekin sra → са, mra → ма, hra → хра; l bilan — ла (kla, gla, bla), lekin zla → да. Alohida holatlar: lha → лха, dba' → ва, dbu → у, dbya → я; soʻz boshida kelmagan ba / bo boʻgʻini ochiq boʻgʻindan keyin ва / во deb oʻqiladi (Zla-ba → Дава, Jo-bo → Джово).

Unlilar: a, i, u, o → а, и, у, о; e boʻgʻin boshida э, undoshdan keyin е bilan beriladi (Dge-lugs → Гелуг). гь, кь, нь dan keyin va “я” turidagi boʻgʻinlarda я, ю, е yoziladi: Bka'-brgyud → Кагью, Nyi-ma → Ньима, Bsam-yas → Самье. Boʻgʻin oxiridagi g, ng, b, m, r, n oʻqiladi (г, нг, б, м, р, н); d, s, l va a‑chung oʻqilmaydi. Boʻgʻin oxiridagi d, n, l, s harflari va 'i qoʻshimchasi unlini oʻzgartiradi: a → э, o → ё, u → ю (boʻgʻin boshida — о, у): Bod → Бё, Dus-gsum Mkhyen-pa → Дюсум Кхьенпа, Dbus-Gtsang → У-Цанг. Boʻgʻin oxiridagi ikkinchi harf s oʻqilmaydi va unlini oʻzgartirmaydi: Khams → Кхам.

Tibet pinyini harfma‑harf beriladi (shu jadvalning GUGK ustunidagi kabi): b, d, g → б, д, г; p, t, k → п, т, к; z → дз, c → ц, zh va j → дж, ch va q → ч, x va sh → ш, gy → гь, ky → кь, ny → нь; ê → е, ai (ä) → э, oi (ö) → ё, ü → ю: Xigazê → Шигадзе, Qamdo → Чамдо, Nagqu → Нагчу, Lhünzhub → Лхюнджуб, Gyangzê → Гьянгдзе. Apostrof boʻgʻinlarni ajratadi: Zhag'yab → Джагъяб. Ismlarning odatiy lotincha yozuvlari ham shu tarzda oʻqiladi (Tenzin Gyatso → Тендзин Гьяцо).

Tibet yozuvida ham, Vayli tizimida ham soʻz chegaralari belgilanmaydi: seg nuqtasi, boʻsh joy yoki chiziqcha boʻgʻinlar orasida turadi. Yangi soʻz tibetcha matnda boʻsh joy va shad belgisidan, Vaylida bosh harfli boʻgʻindan (Mi-bskyod Rdo-rje → Микьё Дордже), shuningdek, soʻz boʻgʻinlari chiziqcha bilan bogʻlangan yozuvda boʻsh joydan boshlanadi (ngag-dbang blo-bzang → нгаванг лобсанг). Boshqa hollarda uch boʻgʻingacha boʻlgan zanjir bitta soʻz qilib yoziladi (Po-ta-la → Потала), uzunroq zanjir esa ikki boʻgʻinli soʻzlarga boʻlinadi — tibetcha ismlar shunday tuzilgan: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ va Bstan-'dzin-rgya-mtsho → Тэндзин Гьяцо. Tibet yozuvida terilgan soʻzlar bosh harf bilan yoziladi; shad belgisi vergul yoki nuqta bilan beriladi.

Anʼanaviy yozuvlar kichik lugʻatdan olinadi: maqolaning oʻzidagi nomlar (Далай-лама, Амдо, Чжудши), mashhur joylar (Шигадзе, Ташилунпо, Гьянгдзе, Чамдо, Ганден, Дрепунг, Кумбум) va ismlar (Дордже, Таши, Гьяцо, Лобсанг, Сонам, Церинг, Гьялцен, Намгьял, Миларепа, Цонкапа). Ikkinchi boʻgʻindagi old harfning oʻqilishini (Амдо, Дордже), tonlarni va soʻzlarning haqiqiy chegaralarini yozuvning oʻzidan aniqlab boʻlmaydi, shu sababli uzun zanjirni soʻzlarga boʻlish — taxmin, xolos; kam uchraydigan ismlarni esa maʼlumotnomalar bilan solishtirish tavsiya etiladi. Vayli boʻgʻini sifatida oʻqilishi mumkin boʻlgan bir boʻgʻinli soʻz (cha, zha) pinyin sifatida emas, Vayli boʻyicha oʻqiladi.

Transkripsiyaning barcha tillari · 55