Fors tilidan rus va oʻzbek tiliga transkripsiya
Chet tillaridagi ismlar va nomlarni amaliy transkripsiya qoidalariga koʻra rus va oʻzbek tiliga (kirill, eski va yangi lotin) oʻgirish.
Asl til · 55
Qanday yoziladi
Amaliy transkripsiya qoidalarining avtomatik yaqinlashuvi, istisnolar lugʻati emas. Dialektal, oʻzlashma va leksik jihatdan mustahkamlangan variantlar (qoidalarning oʻzida ular ancha koʻp) hisobga olinmaydi va manbalar boʻyicha qoʻlda tekshirishni talab qilishi mumkin.
Fors tilidan transkripsiya qoidalari
Nima kiritiladi: Fors yozuvi — harakat belgilari bilan (تِهران) yoki ularsiz (تهران) — hamda ismlarning lotincha yozuvi, ilmiy (Tehrān, Shīrāz) yoki kundalik (Khomeini, Rouhani); bir nechta soʻz va tinish belgilari ham qabul qilinadi.
Fors yozuvida undoshlar va turgʻun unlilar (ا — а, و — у, ی — и) yoziladi, qisqa a, e, o unlilari esa faqat harakat belgilari qoʻyilgan matnda koʻrinadi. Harakatli matn aniq oʻqiladi (خُمَیْن → Хомейн, بِنْزِین → Бензин). Oddiy matnda oʻqilish koʻp uchraydigan ismlar va joy nomlari lugʻatidan, jumladan, qismlarga ajratib olinadi (احمدینژاد → Ахмадинежад, علیرضا → Алиреза); soʻz lugʻatda boʻlmasa, qisqa unlilar taxminan qoʻyiladi — bunday natijani tekshirib koʻrish kerak.
Undoshlar: ث س ص → с; ذ ز ض ظ → з; ت ط → т; ح ه → х; خ → х; ج → дж; چ → ч; ژ → ж; ش → ш; غ → г; ق → к; گ → г; و → в. Ayn va hamza yozilmaydi (مسعود → Масуд, رئیسی → Раиси). Lom — л, undosh oldidan va soʻz oxirida — ль (Ardabil → Ардебиль, Golshifteh → Гольшифте). Soʻz oxiridagi “talaffuz qilinmaydigan ha” -ех emas, -е deb oʻqiladi (افسانه, afsāneh → афсане; Mahalleh → Махалле); نب birikmasi “мб” deb talaffuz qilinadi; خوا “ха” deb oʻqiladi (خواستن → Хастан).
Unlilar: ā va qisqa a → а, e → е (soʻz boshida — э), ī → и, o → о, ū → у: Fars → Фарс, Kerman → Керман, Shiraz → Шираз, Hormozgan → Хормозган. Diftonglar: āy → ай (Kelachay → Келачай), ey / ay → ей, эй (Khomeyn → Хомейн, Eyvan → Эйван), ūy → уй (Juybar → Джуйбар), ow / aw → оу (Nowshahr → Ноушехр). Yolashgan unlilar: yā, ya → я (Yasuj → Ясудж), ye → е / йе (Seyyed → Сейед), yi → йи (zībāyī → зибайи), yu → ю (Yunesi → Юнеси); undoshdan keyin — ья, ью (Fāryāb → Фарьяб).
Anʼanaviy geografik nomlarda qisqa “а” е / э orqali beriladi — bu lugʻatga kiritilgan nomlarga tegishli: Mashhad → Мешхед, Arak → Эрак, Yazd → Йезд, Rasht → Решт, Tabriz → Тебриз, Shahr-e Kord → Шехре-Корд. Istisnolar va oʻrnashgan shakllar saqlanadi: Тегеран, Исфахан, Кум, Бушир, Нишапур, Равшанабад, Хафиз, Фирдоуси, Саади, Пехлеви. Izofa birinchi soʻzga qoʻshib, ikkinchi soʻz bilan chiziqcha orqali yoziladi: Takht-e Jamshid → Тахте-Джамшид.
Dariy (Afgʻoniston): harflar bir xil, lekin talaffuz klassik — qisqa i va u (Nūrestān → Нуристан, Konar → Кунар), majhul ē va ō unlilari (Panjshīr → Панджшер, Nīmrūz → Нимроз, Ghowr → Гор), ай va ау diftonglari (Feyẕābād → Файзабад, Jowzjān → Джаузджан), soʻz boshidagi h → г (Herāt → Герат, Helmand → Гильменд), izofa -и (Mazār-e Sharīf → Мазари-Шариф). Yozuvga qarab dariyni forsiydan, “и” ni “е” dan, “у” ni “о” dan ajratib boʻlmaydi, shuning uchun maqoladagi afgʻon nomlari lugʻatdan olinadi; qolgan soʻzlar Eron meʼyori boʻyicha oʻqiladi.
Oʻzbekcha variant alohida tuziladi va oʻzbek tilida odat boʻlgan klassik talaffuzga tayanadi: х, к, г va дж oʻrniga ҳ, қ, ғ va ж; choʻziq ā → о, qisqa e → и va o → у, ey → ай, ow → ав, soʻz oxiridagi “talaffuz qilinmaydigan ha” → а, ayn va hamza oʻrnida ъ, nisbalarda -ий (Tehron, Isfahon, Sheroz, Muhammad, Husayn, Firdavsiy, Saʼdiy, Xumayniy, Fotima, Mozori Sharif). Kundalik lotin yozuvida “а” ning choʻziqligi koʻrsatilmaydi va odatiy qoʻshimchalarga qarab aniqlanadi; eng aniq natijani fors yozuvi yoki makronli yozuv beradi.
Transkripsiyaning barcha tillari · 55
- SQAlban tili
- ARArab tili
- HYArman tili
- EUBask tili
- MYBirma tili
- BGBolgar tili
- CSChex tili
- DADan tili
- ETEston tili
- FOFarer tili
- FIFin tili
- FAFors tili
- FRFransuz tili
- KAGruzin tili
- HIHind tili
- IDIndonez tili
- ENIngliz tili
- GAIrland tili
- ISIsland tili
- ESIspan tili
- ITItalyan tili
- KNKannada tili
- YUEKanton tili
- CAKatalan tili
- KOKoreys tili
- KUKurd tili
- KMKxmer tili
- LOLaos tili
- LVLatish tili
- LTLitva tili
- LALotin tili
- MKMakedon tili
- MGMalagasi tili
- MLMalayalam tili
- DENemis tili
- NLNiderland tili
- NONorveg tili
- AZOzarbayjon tili
- PLPolyak tili
- PTPortugal tili
- RORumin tili
- SRSerb-xorvat tili
- SVShved tili
- SKSlovak tili
- SLSloven tili
- THTay tili
- TETelugu tili
- BOTibet tili
- TRTurk tili
- CYValliy tili
- HUVenger tili
- VIVyetnam tili
- ZHXitoy tili
- JAYapon tili
- ELYunon tili
