UzLocal

Fors tilidan rus va oʻzbek tiliga transkripsiya

Chet tillaridagi ismlar va nomlarni amaliy transkripsiya qoidalariga koʻra rus va oʻzbek tiliga (kirill, eski va yangi lotin) oʻgirish.

Sinab koʻring:

Qanday yoziladi

Ism yoki soʻz kiriting — bu yerda uning ruscha va oʻzbekcha yozilishi chiqadi.

Amaliy transkripsiya qoidalarining avtomatik yaqinlashuvi, istisnolar lugʻati emas. Dialektal, oʻzlashma va leksik jihatdan mustahkamlangan variantlar (qoidalarning oʻzida ular ancha koʻp) hisobga olinmaydi va manbalar boʻyicha qoʻlda tekshirishni talab qilishi mumkin.

FA

Fors tilidan transkripsiya qoidalari

Nima kiritiladi: Fors yozuvi — harakat belgilari bilan (تِهران) yoki ularsiz (تهران) — hamda ismlarning lotincha yozuvi, ilmiy (Tehrān, Shīrāz) yoki kundalik (Khomeini, Rouhani); bir nechta soʻz va tinish belgilari ham qabul qilinadi.

Fors yozuvida undoshlar va turgʻun unlilar (ا — а, و — у, ی — и) yoziladi, qisqa a, e, o unlilari esa faqat harakat belgilari qoʻyilgan matnda koʻrinadi. Harakatli matn aniq oʻqiladi (خُمَیْن → Хомейн, بِنْزِین → Бензин). Oddiy matnda oʻqilish koʻp uchraydigan ismlar va joy nomlari lugʻatidan, jumladan, qismlarga ajratib olinadi (احمدی‌نژاد → Ахмадинежад, علیرضا → Алиреза); soʻz lugʻatda boʻlmasa, qisqa unlilar taxminan qoʻyiladi — bunday natijani tekshirib koʻrish kerak.

Undoshlar: ث س ص → с; ذ ز ض ظ → з; ت ط → т; ح ه → х; خ → х; ج → дж; چ → ч; ژ → ж; ش → ш; غ → г; ق → к; گ → г; و → в. Ayn va hamza yozilmaydi (مسعود → Масуд, رئیسی → Раиси). Lom — л, undosh oldidan va soʻz oxirida — ль (Ardabil → Ардебиль, Golshifteh → Гольшифте). Soʻz oxiridagi “talaffuz qilinmaydigan ha” -ех emas, -е deb oʻqiladi (افسانه, afsāneh → афсане; Mahalleh → Махалле); نب birikmasi “мб” deb talaffuz qilinadi; خوا “ха” deb oʻqiladi (خواستن → Хастан).

Unlilar: ā va qisqa a → а, e → е (soʻz boshida — э), ī → и, o → о, ū → у: Fars → Фарс, Kerman → Керман, Shiraz → Шираз, Hormozgan → Хормозган. Diftonglar: āy → ай (Kelachay → Келачай), ey / ay → ей, эй (Khomeyn → Хомейн, Eyvan → Эйван), ūy → уй (Juybar → Джуйбар), ow / aw → оу (Nowshahr → Ноушехр). Yolashgan unlilar: yā, ya → я (Yasuj → Ясудж), ye → е / йе (Seyyed → Сейед), yi → йи (zībāyī → зибайи), yu → ю (Yunesi → Юнеси); undoshdan keyin — ья, ью (Fāryāb → Фарьяб).

Anʼanaviy geografik nomlarda qisqa “а” е / э orqali beriladi — bu lugʻatga kiritilgan nomlarga tegishli: Mashhad → Мешхед, Arak → Эрак, Yazd → Йезд, Rasht → Решт, Tabriz → Тебриз, Shahr-e Kord → Шехре-Корд. Istisnolar va oʻrnashgan shakllar saqlanadi: Тегеран, Исфахан, Кум, Бушир, Нишапур, Равшанабад, Хафиз, Фирдоуси, Саади, Пехлеви. Izofa birinchi soʻzga qoʻshib, ikkinchi soʻz bilan chiziqcha orqali yoziladi: Takht-e Jamshid → Тахте-Джамшид.

Dariy (Afgʻoniston): harflar bir xil, lekin talaffuz klassik — qisqa i va u (Nūrestān → Нуристан, Konar → Кунар), majhul ē va ō unlilari (Panjshīr → Панджшер, Nīmrūz → Нимроз, Ghowr → Гор), ай va ау diftonglari (Feyẕābād → Файзабад, Jowzjān → Джаузджан), soʻz boshidagi h → г (Herāt → Герат, Helmand → Гильменд), izofa -и (Mazār-e Sharīf → Мазари-Шариф). Yozuvga qarab dariyni forsiydan, “и” ni “е” dan, “у” ni “о” dan ajratib boʻlmaydi, shuning uchun maqoladagi afgʻon nomlari lugʻatdan olinadi; qolgan soʻzlar Eron meʼyori boʻyicha oʻqiladi.

Oʻzbekcha variant alohida tuziladi va oʻzbek tilida odat boʻlgan klassik talaffuzga tayanadi: х, к, г va дж oʻrniga ҳ, қ, ғ va ж; choʻziq ā → о, qisqa e → и va o → у, ey → ай, ow → ав, soʻz oxiridagi “talaffuz qilinmaydigan ha” → а, ayn va hamza oʻrnida ъ, nisbalarda -ий (Tehron, Isfahon, Sheroz, Muhammad, Husayn, Firdavsiy, Saʼdiy, Xumayniy, Fotima, Mozori Sharif). Kundalik lotin yozuvida “а” ning choʻziqligi koʻrsatilmaydi va odatiy qoʻshimchalarga qarab aniqlanadi; eng aniq natijani fors yozuvi yoki makronli yozuv beradi.

Transkripsiyaning barcha tillari · 55